Skip to main content

Full text of "Twee villa's in Zandvoort"

See other formats


Twee villa's in Zandvoort 




Werkstuk in het kader van derde-j aars projectgroep over 
'Het autentieke interieur in Nederland' 
Collegejaar 1997/1998, 1ste semester 
Docent; mw. prof. dr. C.W. Fock 

Anne Marion Cense 
Passeerdersstraat 6 II 
1016 XC Amsterdam 
tel: 020-6243580 
stud.nr.: 9536515 

Amsterdam, 16 januari 1998 



Plattegrond en inrichting 


3.1 


De eetzaal 


3.2 


De zitkamer 


3.3 


De kleine salon 


3.4 


Slaapkamer 1 


3.5 


Slaapkamer 2 


3.6 


Nawoord 



Inhoud 

Pag- 
Inleiding 1 

1. De ontwikkeling van Bad-Zandvoort in de 19de eeuw 3 

2. Villa Sophia en haar bewoners 6 

8 

9 

9 

10 

11 

11 

12 

Villa Nevermind en haar bewoners 13 



14 
14 
14 
15 
15 
16 
16 



17 
18 

Afbeeldingen 23 

Herkomst afbeeldingen 67 

Literatuur en bronnen 69 



5. Plattegrond en inrichting 


5.1 


De hal 


5.2 


De achterkamer 


5.3 


De voorkamer 


5.4 


De spreekkamer 


5.5 


Slaapkamer 1 


5.6 


Slaapkamer 2 


Slotbeschouwing 


Noten 





Inleiding 



Naar aanleiding van de projectgroep "Het autentieke interieur in Nederland", ben ik mij 
gaan concentreren op twee 19de eeuwse interieurs van twee villa's in Zandvoort, te 
weten villa 'Sophia' en villa 'Nevermind'. Tevens ben ik opzoek gegaan naar de 
geschiedenis van de panden en de bewoners. 

Van het eerste huis, villa 'Sophia' - later het 'Cornerhouse'- had ik slechts een 
Engelstalige reclamefolder met interieurfoto's en een summiere beschrijving, (afb. 1 en 
2) Deze folder is in het bezit van de heer G.H. Kiefer, die als 1 1-jarige jongeman met 
zijn familie vanaf 1937 tot 1942 in het huis heeft gewoond. 

Via een literatuuronderzoek kwam ik erachter dat de villa in eigendom was van 
de familie Eltzbacher. Deze familie was een rijke Duits-Joodse bankiersfamilie, die 
verantwoordelijk was voor de ontwikkeling van Bad-Zandvoort. Zij richtten onder 
andere de Bouwgrond-onderneming Zandvoort op, die later in 1 896 omgezet werd in de 
NV Zandvoortsche Terrein- en Hotelmaatschappij. 

De familie, die hier tijdens de zomer enkele maanden verbleef, staat niet 
ingeschreven in het bevolkingsregister van Zandvoort. Daarentegen komt de naam 
Eltzbacher wel voor in de badgastenlijsten van de Zandvoortsche Badcourant, waarvan 
in 1896 het eerste nummer verschijnt. Achter de naam Eltzbacher staat 'Sophia', dat is 
de naam van de villa waarin ze verbleven. Tevens komt dezelfde naam ook voor op een 
wandelkaart uit 1917 en in het Algemeen adresboek van Zandvoort uit 1919. ' (afb. 3) 

Op zoek naar meer informatie over de villa en de Eltzbachers, was ik 
genoodzaakt een groot deel van het archief NV Zandvoortsche Terrein- en 
Hotelmaatschappij door te nemen. In dit archief ben ik in de correspondentie met o.a. 
de gemeente niet de naam 'Cornerhouse' noch de naam 'Sophia' tegengekomen, maar 
de naam 'Sophie'. 2 Een vergelijking van kaarten uit het kadaster met een uittreksel uit 
de kadastrale legger uit 1910 uit het archief van de Zandvoortsche Terrein- en 
Hotelmaatschappij bewijst dat villa 'Sophia' dezelfde villa moest zijn als villa 
'Sophie'.' (afb. 4 en 5) De verwarring omtrent de naam werd opgelost door een bezoek 
aan het Kadaster Noord Holland te Amsterdam. In de notariële actes wordt het huis, 
villa 'Sophia' genoemd en de bewoonster van het pand is Sophie Raffalovich, de 
echtgenote van Gustav Eltzbacher. De actes gaven tevens antwoord op mijn volgende 
vragen: Wanneer is de villa 'Sophia' gebouwd en tot hoe lang hebben de Eltzbachers de 
villa in eigendom gehad? Wanneer en aan wie hebben zij het vervolgens verkocht? 

De vele, levendige herinneringen die de heer G.H. Kiefer van het 'paleis' en het 
interieur nog heeft, heb ik in het werkstuk verwerkt. Daarnaast heb ik samen met de 
heer G. H. Kiefer een schematisch plattegrond gemaakt. De heer G.H. Kiefer kan echter 
geen uitspraak doen over de autenticiteit van het meubilair. Welke meubelen waren van 
de familie Eltzbacher en welke zijn er later bij geplaatst? 

Het onderzoek naar het tweede huis, villa 'Nevermind' verliep zonder 
problemen. Echter, door het grote onderzoek dat vooraf aan de villa 'Sophia' ging, heb 
ik mij helaas minder in de geschiedenis van de villa 'Nevermind' kunnen verdiepen. 
Wegens tijdgebrek heb ik geen oud-bewoners kunnen interviewen. Tevens heb ik geen 
onderzoek gedaan naar de ontwikkeling van het villapark 'Kostverloren'. Ik heb mij 
slechts geconcentreerd op een beschrijving van het interieur en het meubilair. 



Voor het onderzoek naar de stijlen en functies van het meubilair en de kamers 
heb ik onder andere gebruik gemaakt van het boekwerk Tussen Biedermeier en Berlage, 
Meubel en interieur in Nederland 1835-1895 van de auteur J.M. W. van Voorst tot 
Voorst. 

Naast de vragen die ik al eerder heb gesteld, zal ik in dit werkstuk een antwoord 
proberen te geven op de vraag; Was het huis van de familie Eltzbacher ten opzichte van 
het huis van de familie Bernhard 'moderner' ingericht? 



1. De ontwikkeling van Bad-Zandvoort in de 19e eeuw 



Begin 19de eeuw was Zandvoort nog een arm dorp. De bevolking leefde van de visserij 
en van de aardappelteelt in het duin. Maar in 1824 kwam hier verandering in. In dat jaar 
werd namelijk door enkele leden van Provinciale Staten, een Haarlemse bankier en 
enkele anderen een commissie gevormd om de zandweg tussen Aerdenhout en 
Zandvoort van klinkers te voorzien en in Zandvoort een badhuis te bouwen. Het doel 
hiervan was zowel Zandvoort te verheffen uit de armelijke omstandigheden als het 
stichten van een zeebadplaats. 4 

Het benodigde kapitaal voor de bouw van de weg en het badhuis werd in 
hoofdzaak bijeen gebracht door de Staten van Holland, koning Willem I en 
grootgrondbezitters en andere vermogenden uit de omgeving. In 1825 begon men met 
de bouw van de straatweg en eenjaar later met die van het Groot Badhuis. Beide 
kwamen in 1 828 gereed. 

In de jaren na de bouw kwam het badtoerisme langzaam opgang. De komst van 
de welgestelde badgasten uit binnen- en buitenland betekende voor Zandvoort een 
belangrijke bron van inkomsten. 5 Een grote vlucht nam het badtoerisme met de aanleg 
van een spoorverbinding tussen Haarlem en Zandvoort in 1881 en de ontwikkeling van 
Noord-Zandvoort. Hierbij speelde de Duits-joodse familie Eltzbacher een zeer 
belangrijke rol. 6 

In 1 880 werd door de in Amsterdam woonachtige Gustav en Julias Eltzbacher en 
de in Bonn woonachtige Moritz Eltzbacher de Bouwgrond-onderneming Zandvoort 
opgericht. Op 3 1 december 1 880 kochten zij een stuk duingrond van 42 hectare aan de 
Zandvoortse kust ten noorden van de dorpskern, eigendom van de familie Barnaart. Qua 
structuur geheel losstaand van het dorp Zandvoort zou hier een internationale badplaats 
tot ontwikkeling worden gebracht. De gebroeders Eltzbacher wilden hier een boulevard 
aanleggen en villa's bouwen, alsmede een Passage met 26 winkels, een concertzaal, 
enkele kleinere zalen en een hotel. 

Deze beoogde bouw in Zandvoort had des te meer betekenis omdat de broers 
tegelijkertijd de bereikbaarheid van Zandvoort aanzienlijk wilden verbeteren. Enkele 
dagen later, op 6 januari 1881, werd dit duidelijk toen in het bijvoegsel van de 
Staatscourant de oprichtingsakte afgedrukt stond van de Haarlem-Zandvoort 
Spoorwegmaatschappij. Oprichters hiervan waren Gustav, Julius en Moritz Eltzbacher, 
alsmede de Duits-joodse bankiers Emil, Rudolph en Morits Sigismund Sulzbach uit 
Frankfurt am Main en civiel ingenieur Eduard Jacob Johan Kuinders uit 
Bloemendaal.(afb.6) 

De bouw van de spoorlijn werd gegund aan aannemer W.J. Schram die op 10 
december 1 880 met de aanleg begon. Ondanks de barre winter bouwde hij gestaag door 
zodat reeds op 7 mei van het daaropvolgende jaar de spoorweg opgeleverd kon 
worden. 8 

Voor het stedebouwkundigplan tekende de Rotterdamse architect J.C. van Wijk. 
( 1 844-1 89 1 ), die bekend was geworden door de bouw van de passages in Rotterdam en 
Den Haag. In het ruim opgezette plan van Van Wijk waren grote pleinen en brede 
boulevards geprojecteerd, (afb.7) De in hoofdzaak noord-zuid gerichte assen werden 
doorsneden door het oost-west gesitueerde complex van Kurhaus, Passage en station. 



Het Kurhaus sloot aan de landzijde aan op de monumentale, met glas overdekte 
Passage. (afb. 8) Vanuit de Passage leidden trappen naar het lager gelegen station. Een 
opvallend architectonisch element in het stedebouwkundig plan waren de crescents: 
twee kwartronde vleugels met eindpaviljoens ter weerszijden van het hoofdgebouw die 
aan de zeezijde een voorplein omsloten. Zowel bij het Kurhaus als het noordelijk 
gelegen casino werden ze toegepast. 

Behalve een schouwburg en casino en een parallel aan de kustlijn lopende 
zogenoemde galerij straat met hotelvoorzieningen, voorzag het plan in de bouw van 
villa's. De villa's waren gesitueerd in een parkachtige, aan de Engelse landschapstijl 
ontleende omgeving. 9 Het is mogelijk dat het uiteindelijke ontwerp is beïnvloed door de 
gebroeders Eltzbacher. De gelijkenis tussen het ontwerp voor Bad-Zandvoort met het 
stratenplan van Keulen was namelijk bijzonder treffend. 10 

Op 25 februari 1 881 legden de twee dochters van Gustav Eltzbacher, Rosa en 
Hedwig Eltzbacher de eerste steen van de Passage waarmee de bebouwing van het door 
de bouwgrond-onderneming Zandvoort aangekochte terrein, grenzend aan het eindpunt 
van de spoorlijn, begon. 1 '(afb. 9) 

In de jaren na de bouw van de Passage en het Kurhaus wilde de bouw van de 
villa's en hotels aan de boulevard niet zo vlotten. Maar na de eerste wereldoorlog reeg 
zich langzaam met zicht op zee een front van monumentale villa's en indrukwekkende 
vrijstaande hotels aaneen. De bouwwerken werden conform de heersende 
stijlopvattingen gebouwd, in de stijl van het historisme, waarbij werd teruggegrepen op 
bouwstijlen uit het verleden. De gevel wanden kenmerkten zich door grote open 
veranda's, loggia's en terrassen. Vanwege het Nederlandse klimaat werden ze in de 
loop der jaren vrijwel allemaal overdekt of afgesloten met schuiframen. 

In 1 896 werd de bouwgrondonderneming Zandvoort omgezet in de NV 
Zandvoortse Terrein en Hotelmaatschappij. 13 (afb. 10) Deze NV was verantwoordelijk 
voor ondermeer de bouw van het Grand Hotel in 1898, het Olympia Palace in 1902 en 
het nieuwe Kurhaus in 1913 nadat het oude was afgebroken. Voor dit nieuwe Kurhaus 
werd op 26 maart 1913 de eerste steen gelegd door Max Otto Eltzbacher, de elfjarige 
zoon van de president-commissaris van voornoemde NV, dr. Fritz Eltzbacher. (afb. 1 1) 
Afgezien van deze hotels verliep overigens de hele ontwikkeling - van tennisbanen tot 
bestrating - van de kuststrook ten noorden van Zandvoort via deze NV. 14 

De nieuwe verbinding met Haarlem en Amsterdam, die op 2 juni 1881 feestelijk 
in gebruik werd genomen, betekende dat de aantallen badgasten nu met sprongen 
toenamen. 13 Het aantal badgasten verdriedubbelde nog eens met het doortrekken (van 
de in 1899 opgerichte) tramlijn Haarlem-Amsterdam naar Zandvoort in 1904. Waren er 
in 1859 drie hotels, in 1881 waren dat er reeds zes en één pension. In 1907 waren er 
maar liefst negen hotels, 23 pensions en te huur stonden 1 1 1 gemeubileerde villa's en 
huizen. 16 

Omstreeks 1 900 overheerste het gegoede publiek nog. Op aanraden van de arts 
dr. Johan Georg Metzger bezocht bijvoorbeeld keizerin Elisabeth van Oostenrijk de 
badplaats tegen het einde van de 19e eeuw. Daarnaast bezochten veel welgestelde 
families met hun personeel de badplaats voor enkele weken of maanden. Maar enkele 
jaren later begonnen steeds meer dagjesmensen naar Zandvoort te komen, wat volgens 
sommige waarnemers, ' ... het gehalte van het publiek ongunstig beïnvloedt.' 17 De 
gegoede burgers en badgasten van stand hadden het hierdoor zo langzamerhand wel 
gezien. Na de Eerste Wereldoorlog behoorde het grootste deel van de badgasten tot de 



middenklasse. Bij de dagjesmensen overheerste het 'gewone' volk. Zandvoort was van 
een 'Kurort' voor de elite veranderd in een van Nederlands goedkoopste badplaatsen 

1 X 

voor de middenklasse en het gewone volk. 



2, Villa Sophia en haar bewoners 



Op het stedebouwkundigplan van de architect J.C. van Wijk zijn aan de noord-en 
zuidzijde van het Kurhaus, op beide hoeken twee villa's te zien. (afb.7) De villa aan de 
noordkant is villa 'Henriëtte'. 19 (afb.12) De villa aan de zuidkant is villa 'Sophia', later 
in de jaren '20 veranderde de naam in 'Cornerhouse'. (afb. 13a en b) In de literatuur 
wordt het laatst genoemde pand, toegeschreven aan de familie Eltzbacher. 20 Dit is 
dezelfde familie Eltzbacher die verantwoordelijk is voor de bouw van de Passage en het 
Kurhaus. Kennelijk had de heer Gustav Eltzbacher voor zichzelf een villa gepland ten 
zuiden van het Kurhaus en was dit in het stedebouwkundigplan van de architect 
opgenomen, (afb. 14) Aangezien er geen oorspronkelijke bouwkundige tekeningen of 
ontwerpen van het huis bewaard zijn gebleven, kan niet met zekerheid gezegd worden 
dat het huis een ontwerp is van de architect J.C. van Wijk. 

Volgens notariële acten is de villa in 1882 gebouwd, na de bouw van het 
Kurhaus en de Passage in 1881. Gustav Eltzbacher verblijft met zijn vrouw Sophie 
Raffalovich en kinderen in de zomermaanden in de villa. In de wintermaanden woont 
de familie aan de Keizergracht 87 in Amsterdam. 21 

De familie Eltzbacher staat niet ingeschreven in het bevolkingsregister van Zandvoort. 
Daarentegen wordt de familie Eltzbacher wel genoemd in de badgastenlijsten van de 
Zandvoortsche badcourant. De heer G. (Gustav) Eltzbacher uit Amsterdam verblijft met 
zijn gezin, bestaande uit 6 personen, gedurende 2 a 3 maanden tijdens de zomer in villa 
'Sophia' in de periode van 1896 t/m 1899. In 1896 logeert G. Eltzbacher met zes 
personen van 8 juli tot en met 19 september in villa 'Sophia'. In de zomer van 1897 
verblijven naast familie Eltzbacher ook de familie Lachmann uit Berlijn, de heer V. 
Raffalovich uit Amsterdam en de heer E. Lindow uit Parijs in villa 'Sophia'. De 
familie Lachmann en de heer V. Raffalovich blijken volgens de notariële actes, familie 
van de Eltzbachers te zijn. 

Nadat Gustav Eltzbacher tijdens een kort verblijf in Berlijn op 1 1 oktober 1901 
overlijdt, laat hij zijn huis aan de Keizergracht, zijn stal en koetshuis aan de 
Prinsengracht 195 te Amsterdam en zijn villa 'Sophia' aan de boulevard te Zandvoort 
aan zijn dochters na. De echtgenote van Gustav, Sophie Raffalovich, was al eerder 
overleden en aangezien zijn dochter Rosa Lachmann-Eltzbacher op 15 september 1901 
ook was heengegeaan, laat Gustav alles na aan zijn tweede dochter Hedwig Lachmann- 
Eltzbacher. 23 

Op 9 september 1927 wordt de villa met de tuin voor 25.000 gulden verkocht 
aan de Engelse familie CA. Redfern. De villa wordt vervolgens verhuurd en in gebruik 
genomen als 'Rust- en Herstellings Oord', onder directie van Zr.B.J.v. Maarseveen. De 
naam van de villa is in deze tijd veranderd van 'Sophia' in 'Cornerhouse'. 24 Tevens zijn 
achter het huis drie garages bijgebouwd, die via de keuken in het sousterrain bereikbaar 
zijn. De Engelstalige reclamefolder van het huis is volgens mij gemaakt na 1927, 
aangezien op de folder vermeldt wordt dat het huis in eigendom is van Engelsen 
(familie Redfern) en dat het door Nederlanders beheerd wordt. 
(afb.1 en2) 25 



Volgens de oude telefoonboeken van de PTT is de villa twee jaar later in gebruik als 
pension. In de Zandvoortsche Courant verschijnen in die tijd advertenties van hotels en 
pensions. Vooralsnog is er geen advertentie van villa 'Sophia' gevonden waarmee zij 
pretendeert een pension te zijn en de villa komt ook niet voor op de pension- en 
hotellijsten in uitgaven van de plaatselijke VVV en reisgidsen. 

Op de foto's kan men zien dat dat de villa rijk is ingericht. Mogelijk heeft de 
familie Redfern de volledige inboedel van de familie Eltzbacher bij de verkoop 
overgenomen. In 1937 wordt het pand verhuurd aan de familie Kiefer, die het 
exploiteerden als een bar-dancing de 'Loefhoeck', de eetzaal van de familie Eltzbacher 
wordt hierdoor veranderd in een danszaal.(afb.l5 en 16) Bij de verhuur bevindt zich nog 
een groot deel van het oorspronkelijke meubilair in het huis. De familie Kiefer heeft 
een groot gedeelte van het deels versleten meubilair overgenomen. 

In 1940 werden het huis, de garage en de tuin voor de laatste keer verkocht aan 
het Nederlandsch Israëlitisch Armbestuur te Amsterdam. 26 Op last van de Duitsers 
moest de familie Kiefer in het voorjaar van 1942 vertrekken. De villa werd omwille van 
de bouw van de Atlanticwall in 1943 gesloopt. 



3. Plattegrond en inrichting 



De villa bestond uit een sousterrain, begane grond en twee verdiepingen. 
In het sousterrain bevonden zich een grote stookruimte, een wijnkelder, de keuken 
(recht onder de eetkamer) een kantoortje, toilletten en een dienstruimte voor het 
personeel, (afb.17) In de grote stookkelder stond een ingemetselde verwarmingsketel. 
Het huis werd door middel van kolen warmgestookt. De hete lucht die bij het stoken 
vrijkwam, werd via buizen door het huis verspreid. In elke kamer bevonden zich in de 
vloer roosters waardoor de warme lucht kon circuleren. In de keuken bevond zich naast 
de glazenwandkasten de spijslift. In de hoek stond het fornuis met een grote afzuigkap 
en onder het raam bevond zich aanrecht met de spoelbakken. In het midden van de 
keuken stond een grote houten tafel. 

Via een eikenhouten trap met een smeedijzeren balustrade komt men in de wit- 
marmeren hal op de begane grond. (afb. 18) In de hal bevindt zich een ruime 
garderoberuimte met een toillet. Op de begane grond bevinden zich de eetzaal, de salon, 
de zitkamer en de veranda. Elke kamer heeft meerdere deuren die toegang geven tot de 
andere vertrekken. Alle kamers op de begane grond evenals de kamers op de Ie 
verdieping zijn voorzien van een dik eikenhouten parket vloer in visgraatmotief. 

Op de eerste verdieping bevinden zich vijf slaapkamers, een baggageruimte en 
twee badkamers en toilletten. (afb. 19) Boven de voordeur bevindt zich een raam met 
daarachter een ruimte die de slaapkamer in de toren verbindt met de bagageruimte. Dit 
halletje is voorzien van een wastafeltje en twee inbouwkasten. Boven het wastafeltje 
bevond zich, volgens de heer G.H. Kiefer, een groot raam, waardoor het buitenlicht 
ongehinderd de hal op de Ie verdieping kon verlichten. 

De dienstvertrekken bevonden zich op de tweede verdieping.(afb.20) In elke 
kamer lag linoleum. De torenkamer was het vertrek van de butler. Verder bevonden 
zich hier de berging en de linnenkamer. In de linnenkamer stonden langs de wand lange 
kasten opgesteld waar het linnengoed in bewaard werd. 

Volgens de tekst op het foldertje was het huis voorzien van electriciteit. Daarnaast 
hadden alle slaapkamers stromend warm en koud water en bevond zich in het huis een 
moderne badaccommodatie. De meeste kamers keken uit op de zee en waren voorzien 
van een balkon. 



3.1 De eetzaal 

De eetkamer heeft een donkerbruin rijk gesneden eikenhouten betimmering en heeft 
voor de symmetrie in de kamer dubbele deuren. De linker deur geeft toegang op de hal, 
de rechter is echter een blinde deur.(afb.21) Uiterst links bevinden zich glazen 
schuifdeuren die doorgang geven naar de zitkamer. Links in de hoek bevindt zich een 
spijzenlift met een rijk uitgevoerd 'hoofdgestel', die de eetkamer verbindt met de 
keuken in de kelder. De openstaande deuren (rechts) hebben aan de binnenzijde glas-in- 
lood en aan de buitenzijde worden ze beschermd door een enkel dik spiegelglas. 

De kamer wordt verlicht door een koperen kroonluchter, zes kristallen 
plafonnières en een staande lamp met tafelblad. De laatst genoemde, de zogenaamde 
lamptafel kwam in de tweede helft van de jaren 1880 in gebruik en werd snel 
populair. 27 Volgens de heer Kiefer dateert de lamptafel in de eetzaal, met over de kap 
een zijde stof met lange franje, mogelijk uit de jaren '20. 

In het midden van de zaal staat een rijk gedekte eettafel. De eettafel is een 
coulisse- of uitschuiftafel. Wanneer de tafel maximaal is uitgeschoven, worden de 
bladen door twaalf of meer uitklapbare poten met wieltjes ondersteund. In de kamer 
staan verder nog twaalf eikenhouten eetkamer-stoelen waarvan er tien om de tafel staan. 
Echte eetkamerstoelen zijn volgens Van Voorst tot Voorst "de dichte-rugstoelen 
waarbij op de rechte rugstijlen een sober versierde, uitgebogen kap was geplaatst die 
aan weerszijden van de stijlen iets uitsteekt." 29 De stoelen in de eetzaal hebben in plaats 
van een stoffen zitting, zoals de eetkamerstoelen in het Museum Bisdom van Vliet, een 
rotan zitting. Tussen de openstaande ramen staat een lage tafel die gediend kan hebben 
als dientafel. Het buffet, een meubel die men ook kan vinden in een 19e eeuwse 
eetkamer ontbreekt hier op de foto. 



3.2 De zitkamer 

Op het eind van de jaren 1880 kwam de Japanmode op. In de zitkamer of salon wordt 
deze zucht naar het exotisme in diverse meubelen zichtbaar.(afb.22) Op het parket ligt 
een pers met oosterse motieven. De verlichting bestaat uit een kroonluchter van bamboe 
in neo-gotische stijl, die tevens als plantenbak gebruikt wordt. De wanden zijn bedekt 
met een oosters getint behang. 

Vosmaer en Kam adviseerden voor de stoffering van de ramen eenvou-dig recht 
neerhangende gordijnen. De zwarte gordijnen met goudborduursel hangen in deze 
kamer inderdaad recht neer zonder draperieën. In de tweede helft van de jaren 1890 
gaat men dit gordijntype in woonhuizen steeds meer gebruiken. 31 De deuren zijn 
volgens de heer G.H. Kiefer donker bruin geverfd met gouden biezen. Tussen de twee 
deuren, staat tegen de wand een penanttafel en spiegel. De spiegel heeft ook decorative 
elementen die verwijzen naar het oosten; bovenop de lijst staat een Chinese tempel. 

In de salon staan vier leren fauteuils, op de foto zijn daarvan drie te zien. Op het 
tapijt staan in het midden van de kamer een canapé met grijs-beige velours bekleedt, 
vier stoelen en een tafeltje. Hoewel dit ameubelement erg versleten was, toen het werd 
overgenomen door de vader van de heer G.H. Kiefer, zijn deze meubelen volgens mij 
jonger dan het overige meubilair. In de Duitse catalogus uit 1916 van Jacob & Josef 



Kohn waarin meubels van gebogen hout zijn afgebeeld, staan drie ameubelementen die 
veel gelijkenis vertonen met het ameubelement in de zitkamer.' (afb.23) 

Langs de wand staat links een mahoniehouten secretaire ingelegd met 
parelmoer. Volgens de heer Kiefer is de binnenkant gefineerd met goud-geel rozehout, 
afgezet met biesjes van coromandelhout en de ladeknopjes zijn van ivoor. Op de 
secretaire staat een spiegel en tussen twee kaarzenstandaards een pendule. In de hoek 
staat een stander voor dagbladen." Tenslotte bevindt zich rechts in de hoek een 
kabinetje. Boven op dit kabinetje, maar ook voor de spiegel staan albasten potjes, die 
overigens door het hele huis te vinden zijn. 



3.3 De kleine salon 

De kleine salon deed dienst als ontvangstkamer. (afb. 24) De bewoners van dit pand 
noemden deze kamer ook wel de 'Duitse kamer'. Op het eikenhouten parket ligt rechts 
voor de deur een ijsberenvel. Dierenvellen waren erg populair in de jaren 1880. De 
betimmering in genre renaissance bestaat uit donkerbruin eikenhout en is ongeveer 
twee meter hoog. Boven de betimmering zijn de wanden volgens de heer G.H. Kiefer, 
bespannen met imitatie goudleer. In de 19de eeuw behing men, in navolging van de 
goudleer behangsel uit de 17de eeuw, deftige vertrekken graag met imitatie goudleer. 33 

De erker in de salon is de Duitse versie van de "cosy corner", het gezellige 
hoekje in de kamer. De uitbouw bij het raam is een wat besloten, intieme ruimte die 
hier door een kleine balustrade en een enkele tree van de rest van de kamer is 
afgescheiden. De bankjes bij het raam zijn bekleed met gobelin net zoals de overige 
bekleding op de stoelen. 36 

De kleine rondjes in de glas-in-lood ramen die lijken op de groene voetjes van 
rijnwijnglazen of flessenbodems, zijn typisch Duits. Glas-in-lood ramen werden volgens 
Van Voorst tot Voorst populair in de late 1 9de eeuw. Dit houdt volgens hem verband 
met de herleefde belangstelling voor de renaissance. In Duitsland was het glas-in-lood 
een onmiskenbaar onderdeel van de alt-Deutsche Stube. Het gekleurde glas zorgde voor 
een harmonisch licht in de kamer. 37 

Midden in de kamer staat de salontafel met twee eikenhouten Dagobert-stoelen. 
De Dagobert fauteuil was een stoeltype met x-poten dat zijn naam ontleende aan de uit 
de 1 Ode eeuw daterende zogenaamde zetel van Dagobert, maar de vorm en de versiering 
aan de vouwstoel uit de 16de en de 17de eeuw. De 19de-eeuwse Dagobertfauteuil die 
omstreeks 1880 in de mode kwam, was echter geen vouwstoel. 38 De zware stoelen aan 
de salontafel hebben net zoals de twee andere armloze stoelen aan de bovenzijde 
leeuwenkopjes. 

Rechts tegen de wand staat een zogenaamd 'Mechels' buffet, uitgevoerd in het 
genre renaissance. Het 'Mechels' buffet, dat in de jaren 1880-1890 een veel gevraagd 
kasttype was, werd in Mechelen, Brussel, Antwerpen, Luik en uiteindelijk ook in 
Nederland vervaardigd. 39 Naast het buffet staat één van de eerste radio's. De standaard 
is de luidspeaker van gepliseerd papier, daaronder bevindt zich de radio. 



10 



3.4 Slaapkamer 1 

De slaapkamer is behangen met een druk gebloemd behang. (afb. 25) De gordijnen 
hangen, net zoals in de kamers op de begane grond, recht naar beneden zonder 
draperieën en koorden. In deze slaapkamer staan twee nachtkastjes, een lits-jumeaux, 
drie slaapkamerstoelen, een lage bank, een toillettafel. De stoelen zijn volgens Van 
Voorst tot Voorst echte slaapkamerstoelen; ze zijn licht, eenvoudig en hebben een 

■ • 40 

rotanzitting. 

Links in de hoek staat voor een deurpost een kleerkast met een spiegel, een 
zogenaamde spiegelkast. Spiegelkasten werden al in het begin van de 1 9de eeuw in 
Frankrijk vervaardigd maar bleven nog lange tijd luxe meubels omdat de grote spiegel 
vrij duur was. Toen de prijs van het spiegelglas in de loop van de tweede helft van de 
1 9de eeuw sterk daalde werd de spiegelkast een standaard meubel voor de 
slaapkamer. 41 

Naast het raam staat een wastafel. Volgens de heer G.H. Kiefer bevond zich in 
elke slaapkamer in het huis een wastafel van Napoleon-marmer met chromen poten. 



3.5 Slaapkamer 2 

Deze kamer was in de jaren dertig de slaapkamer van de Heer G.H. Kiefer. (afb. 26) De 
vader van de heer Kiefer had dit gehele mahoniehouten ameubelement overgenomen, 
bestaande uit: twee nachtkastjes, een spiegel, lits-jumeaux, linnenkast, kastje met een 
bruinmarmeren blad en een Thonet-stoel. 4 " De laatst genoemde stoel vindt men in die 
tijd vaak terug in de slaapkamer. Voor het bed staat een lage bank met een kelim 
bedekt. Oosterse motieven zijn hier ook weer terug te vinden, onder andere in het oranje 
behang met paradij svogels. 

Op de foto zijn de glas-in-lood ramen goed te zien. Behalve dat de ramen 
beschermd zijn door dubbel glas, worden de ramen ook gesteund door een horizontale 
balk die ervoor zorgt dat de ramen niet openslaan bij een zware noord-wester storm. 
Tevens is hier nagedacht over een afvoersysteem voor het eventueel inslaande 
regenwater. Aan de binnenkant, onder het raamkozijn ligt in het parket een gietijzeren 
gootje waar het inslaande water in opgevangen en afgevoerd kon worden. Het 
afvoersysteem zorgde ervoor dat het pakket niet nat werd. 



11 



3.6 Nawoord 

Toen de familie Kiefer in maart 1942 op last van de Duitsers moest vertrekken, is de 
inventaris verspreid geraakt en gedeeltelijk opgeslagen in Haarlemse en Amsterdamse 
pakhuizen. Veel van deze spullen zijn verdwenen of ontvreemd. De Dagobert-stoelen 
zijn in verwaarloosde toestand, achter de coulissen in een requisietenkamer van een 
toneelvereniging, na de oorlog teruggevonden. 

Het ameubelement van de kleine slaapkamer heeft meneer Kiefer laten restaureren. In 
de jaren '50 bracht het ameubelement bij een veiling nog f.500,-- op. Het enige 
inventarisstuk wat nog over is uit het Cornerhuis zijn twee halstoelen die op het eerste 
bordes stonden. (afb. 27) 



12 



4. Villa Nevermind en haar bewoners 



Aan de oostkant ligt tegen het oude dorp aan het villapark Kostverloren, dat vanaf circa 
1890 geleidelijk wordt bebouwd met veelal dubbele huizen en villa's. De eerste villa's 
die hier gebouw werden, zijn de zomervilla's van de Haarlemse architect W.F. Doeglas 
(1863-1923). (afb.28a en b) De eigenaar van de bouwgrond is de Naamloze 
Vennootschap Maatschappij tot beheer en exploitatie van onroerende goederen 
"Zandvoortsch duin" te Heemstede, met als directeur Jhr. P.N. Quarles van Ufford. 43 

In 1913 verkocht de bovengenoemde maatschappij aan de heer N.A. Bernhard 
een stuk bouwgrond bestemd voor het bouwen van een villa. Op 28 oktober 1913 kreeg 
de heer N.A. Bernhard, een scheepsbouwmeester uit Amsterdam, toestemming van de 
gemeente voor het bouwen van een zomer en winterverblijf aan de 
Kostverlorenstraatweg 120. 44 (afb.29) 

De Villa 'Nevermind' - nu beter bekend als 'Het huis met de vijver' - is 
waarschijnlijk ontworpen en gebouwd door de aannemer-architect Cornelis Slegers. 45 
Hij ontwierp een villa bestaande uit een een blokvormige volume met een platdak. 
(afb. 30,3 1,32,33) Het pand is op de hoeken geleed door lisenen en centraal door een 
vooruitspringende middenpartij. De middenpartij wordt benadrukt door een 
ingangspartij met zuilen, een erker en een gedecoreerde geveltop. De lisenen zijn 
afgesloten met geometrische geornamenteerde blokken. De villa heeft aan de voorzijde 
een grote aangelegde siertuin en een overtuin, met een frontbreedte van 65 meter, met 
daarin een grote karpervijver en terrassen. (afb. 34) 

Toen de villa in 1914 klaar was, verhuisde de familie Bernhard naar Zandvoort. 
Op 4 maart 1919 gaf de familie Bernhard aan de aannemer M. Koning de opdracht tot 
de bouw van een bergplaats en tuinmuur achter het huis. Later kreeg de tuin nog een 
volière en een theeprieel. Aan de rechterzijde van het huis werd een garage met een 
chauffeurswoning gebouwd. 46 

Na het overlijden van de heer des huizes op 1 5 november 1926 werd de villa ten 
overstaan van de Notaris Ary van Riel in het verkooplokaal "Frascati" te Amsterdam op 
14 maart 1927 geveild.(afb.35) 



13 



5. Plattegrond en inrichting 



De villa bestaat uit de begane grond, een verdieping en een kelder.(afb.33) Op de 
begane grond bevinden zich een vestibule met daarachter een lange centrale hal. In de 
hal bevinden zich de trap en een watercloiset. Via de hal komt men in de kamer-en- 
suite, bestaande uit een voor- en achterkamer en de aangrenzende serre. Aan het eind 
van de hal rechts bevindt zich de keuken en aan het begin van de hal een spreekkamer 
c.q. studeerkamer. Ter hoogte van het bordes van de trap bevindt zich een groot glas-in- 
loodraam in art-deco stijl. Op de verdieping zijn twee slaapkamers (boven de kamer-en- 
suite) te vinden. Boven de keuken bevindt zich de meidenkamer. En boven de 
spreekkamer bevinden zich de badkamer, het watercloiset en een kleinkamertje met een 
wasbakje. Van het interieur zijn de volgende kamers gefotografeerd; de hal, voor- en 
achterkamer, een studeerkamer en twee slaapkamers. 



5.1 De hal 

De foto is gemaakt in het midden van de hal.(afb.36a) Men kijkt richting de vestibule 
met daarachter de voordeur. Op de vloer ligt graniet met een loper en voor de deuren 
liggen matten. Het plafond is wit gestuct en heeft een decoratieve schildering langs de 
rand. De wanden zijn aan de onderzijde met tegels bedekt, daarboven is de muur wit 
gestuct. In de deur naar de vestibule zit geslepen glas. Voor de deur hangt een 
gordijntje. Boven de deur zit glas-in-lood met een rode rand en zes kleine gele ruitjes. 
Tevens is een grote glas-in- lood raam in art-deco stijl te vinden op het eerste 
bordes. (afb. 36b) Op de wanden hangen schilderijen of foto's in lijsten. Langs de trap 
hangen prenten met schepen, die verwijzen naar het beroep van de heer des huizes. Op 
de hoofdbaluster staat een bronzenbeeld met een gevleugeld vrouwfiguur. 



5.2 De achterkamer 

Op de vloer ligt een kamerbreed tapijt met bloemmotief, daarover ligt een kleed met 
een decoratief patroon, (afb. 37) De wanden zijn neutraal van kleur. Langs de bovenkant 
zijn roeden bevestigd waaraan schilderijen in een vergulde lijsten aan een koortje 
hangen. De lijst van de kamer-en-suite deuren is strak doch decoratief. Evenals de 
schouw die ook sober is uitgevoerd. Zoals gebruikelijk is in die tijd, is de schoorsteen 
voorzien van een spiegel en op de schouw staan een pendulestel en twee vazen. Voor 
de kachel staat een (overbodig) vuurscherm met glas-in-lood. Verder staat er in de hoek 
van de kamer een tafeltje met een gehaakt kleedje met een plant in een koperen pot. 
Op de foto staan vijf van de zes stoelen gerangschikt, twee bij het raam , twee 
bij de kamer-en-suite deuren en één bij de tafel. De tafel staat midden in de kamer met 
daarop een kleed in hetzelfde patroon als de bekleding van de stoelen. Boven de tafel 
hangt een lamp, een rijk uitgevoerde variatie op de zogenaamde 'zonnehoed' lamp van 

14 



de ontwerper Jac. van den Bosch (1868-1948). 47 (afb.38) Voor de ramen hangen een 
vitrage en dikke overgordijnen met zware draperieën, die voor die tijd eigenlijk heel 
ouderwets zijn. 



5.3 De voorkamer 

De voorkamer of salon ziet er rijker uit dan de achterkamer, (afb.39) Deze zal dan ook 
gediend hebben als ontvangkamer. Op de vloer ligt een iets ander gebloemd tapijt dan 
in de achterkamer en voor het rechter raam ligt een dierenvel. Aan de wand hangen net 
zoals in de achterkamer schilderijen. Aan het plafond hangt een kristallen kroon. Op de 
schouw, die identiek aan de schouw in de achterkamer, staat een pendulestel en aan de 
schoorsteen hangt een spiegel. 

In de hoek van de kamer staat een, een gepolitoerde bonheur du jour in 
classicistische stijl. Het bonheur du jour, oorspronkelijk een damessecretaire, is een kast 
bestaande uit een onderkast met twee deuren en een bovenkast met een spiegel. De kap 
is gebogen en wordt bekroond door een krullend bladwerk. Het bonheur du jour bleef 
tot in de jaren 1 880 als salonkast in de mode en kan hier in de salon dus ouderwets 
gevonden worden. 

De gepolitoerde tafel en de stoelen zijn in genre Louis XVI. In de jaren 1870 
worden deze stoelen gekenmerkt door de poten, deze zijn overslank en de bekroning is 
samengesteld uit verschillende gedraaide hol- en bolvormen. 4 De vierpootstafel die 
aan de gecannelleerde poten, de met rozetten versierde huizen boven de poten en de 
vaas op het kruis als genre Louis XVI herkenbaar is, wordt in de late 19e eeuw in 
vrijwel elk meubelmagazijn verkocht. 50 

Tenslotte staat in deze kamer nog een klein tafeltje voor het raam, rechts 
daarvan staat een piëdestal met een beeldje en helemaal links in de hoek staat een 
crapaud. Het fauteuiltje waarvan de licht gebogen rug zonder overgang in de 
armleuning overloopt, werd vanaf de jaren 1840 mode. 51 

Voor de ramen hangen zware overgordijnen, witte ondergordijnen en 
glasgordijnen of vitrage. De overgordijnen worden niet opgehouden door koorden met 
kwasten zoals dat gebruikelijk was in de 19e eeuw, maar hangen recht naar beneden. De 
gordijnen zijn aan de bovenzijde voorzien van een lambrequin, hier een gedrapeerde 
strook stof die waarschijnlijk bevestigd is aan de achterkant van de houten kap. 52 Dit 
type raamstoffering kwam in de jaren 1 870 in gebruik en bleek veertig jaar later voor de 
toenmalige bewoners nog steeds aan te spreken. 



5.4 De spreekkamer 

Over de spreek- of studeerkamer kan niet veel vermeld worden vanwege de 
onduidelijke foto. (afb.40) Aan de wand hangt een schilderij en op de schouw staat een 
spiegel, een pendule, een vaas en een beeldje. Onder de schouw staat een kachel en in 
de hoek van de kamer staat een stoel. Voor het bureau staat een leren bureau-stoel. 

Aan het plafond hangt een zogenaamde 'zonnehoed' lamp, in een eenvoudiger 
type dan die in de achterkamer. (afb.38) Het type lamp, waarvan het eerste ontwerp uit 

15 



1 900 stamt, werd snel populair en vond men veel in woonhuizen terug. 3 Voor het raam 
hangt een rolgordijn, een vitrage en overgordijnen. 

Verder staat voor het raam een pot met een plant en op een piëdestal staat de 
telefoon. In de zogenaamde Naamlijst voor den Telefoondienst van januari 1915 wordt 
de Heer Bernhard genoemd met het telefoonnummer 168. 34 Hieruit kan geconcludeerd 
worden dat de interieurfoto's na 1915 gemaakt zijn. 



5.5 Slaapkamer 1 

Deze slaapkamer zou de slaapkamer van de heer des huizes en zijn vrouw geweest 
kunnen zijn. (afb.41) Het is namelijk de grootste slaapkamer, met twee grote ramen en 
een balkon aan de achterzijde van het huis. Op de vloer liggen verschillende tapijten. 
Voor de ramen hangen glasgordijnen en overgordijnen. 

In de kamer staan twee gepolitoerde mahonie-houten linnen- of kleerkasten in laat- 
biedermeier stijl. Kenmerkend voor het late beidermeier zijn de afgeronde hoeken van 
voetstuk, hoekstijlen en kap. De geschulpte deurpanelen zijn in genre rococo. 

In het midden van de kamer staat een hemelbed met loshangende bedgordijnen. 
Op het bed ligt een wit kanten sprei en voor het bed staat een tafel met een klein tafeltje 
eronder. In de hoek staat een toilettafel met daarop twee lampetstellen. De toilletspiegel 
wordt hier geflankeerd door twee gesneden voluten. De firma Horrix maakte in de jaren 
1860 dit soort toillettafels waarbij de spiegel werd gedragen door voluten en laadjes. 56 

Verder staan in de kamer nog twee stoelen in genre Louis XVI en staat er naast 
het bed een nachtkastje. Deze kamer kenmerkt zich door een bonte verzameling van 
historische stijlen. In de kleerkast worden zelfs twee stijlen in een meubel gevat. 



5.6 Slaapkamer 2 

Volgens het plattegrond is dit de zogenaamde 'meidenkamer'. (afb.42) 
De wanden van deze slaapkamer zijn neutraal en licht van kleur. Op de vloer ligt 
linoleum met daarop een gonjekleed. In deze kamer ontbreekt een kachel. Aan beide 
zijden van de strakke schouw bevinden zich inbouwkasten. Voor de spiegel op de 
schouw staan twee kandelaars en een pendule in Art Nouveau stijl. 

Rechts staat een Engels ijzeren ledikant. Ledikanten zonder versiering waren 
aanvankelijk uitsluitend bestemd voor de slaapkamers van het personeel, zoals hier ook 
het geval was. Maar later werden de ledikanten toch geschikt bevonden voor de andere 
slaapkamers in het woonhuis. De finna Pander betrok omstreeks 1907 ijzeren 
ledikanten uit Engeland. 37 (afb.43a) 

Links staat een wastafel met een met een wit marmeren blad.(afb.43b) Op het 
onderblad is een ring aangebracht om de lampetkan, die hier op het blad staat, in te 

ca 

plaatsen. Tenslotte hangt aan het plafond een lamp en staat er voor het ledikant een 
tafel met een kleed. 



16 



Slotbeschouwing 



Villa 'Sophia' aan de Boulevard de Favauge werd in opdracht van de familie G. 
Eltzbacher in 1882 gebouwd. Deze rijke Duits-Joodse bankiersfamilie logeerde tijdens 
de zomermaanden in de villa tot de verkoop in 1927. De villa werd verkocht aan het 
echtpaar Redfern, die het exploiteerden als 'Rust- en Herstellings Oord' en later als 
pension. 

Wanneer ik aanneem dat het interieur in de jaren 1882 door de familie 
Eltzbacher is ingericht, dan kan ik concluderen dat de familie, de mode van die tijd op 
de voet heeft gevolgd. Echter, indien het huis bij de verkoop volledig is leeggehaald - 
wat ik overigens niet aanneem - en het opnieuw is ingericht, dan is het interieur bijna 
ouderwets te noemen. 

Dat het historisme na 1895 voortleeft, is goed te zien in het interieur van de 
familie Bernhard. Het huis, dat in 1914 is gebouwd, beantwoordt met zijn glas-in-lood 
raam in art-deco stijl en het strakke, geometrische snijwerk in de betimmering en 
schouwen aan de heersende stijlopvattingen. Daarentegen geeft de inrichting, met het 
traditionele meubilair en de zware gordijnen en draperieën een geheel andere tijd weer, 
namelijk de tijd van het historisme. 

De keuze voor het historiserend meubilair zal ongetwijfeld gelegen hebben aan 
de uitstraling die het meubilair had. Traditionele meubelen stralen status uit en geven 
het gevoel dat traditionele meubelen 'gezelliger', warmer en minder zakelijk zijn dan 
moderne meubels. 



17 



Noten 



i 



De wandelkaart is te vinden in: Sandvoerde, 1917 (herdruk: 1976) 

"Kaart van Haarlem' s omstreken met plan Bad Zandvoort", 

uitgave P.Saaf Zandvoort 

Adresboek voor Zandvoort 1919, p. 78 

De familie Eltzbacher staat niet in het adresboek maar wel hun villa. 

In dit adresboek bevindt zich namelijk achterin een lijst met namen 

van huizen en villa's met aanduiding van de straat waar ze gelegen 

De enige die volgens het adresboek op de Boulevard de Favauge 32, 

(p.54) woont is een arbeider, de heer K. Zwemmer. Dit zou een bewaker van 

het huis kunnen zijn, die wanneer het huis leeg staat tijdens de 

wintermaanden het huis bewoonde. 

Gemeentearchief Haarlem 

Archief van de N.V. Zandvoortsche Terrein- en Hotel Maatschappij te 

Zandvoort 1881-1952. (map.nr. 100609) 

Doos 22, map: Adviezen en rapporten over bestrating en riolleering 

der diverse wegen en aanleg. Correspondentie tussen gemeente en 

Hotelmaatschappij Stratenplan 22 augustus 1905: " .... zullende het 

peil van de Boulevard, vanuit villa Henriëtte tot aan villa Sophie..." 

Doos 24: Correspondentie van Collot d'Escury aan A. Gompertz. 

Brief: Zandvoort, 1 1 mei 1911: "... Ik schreef heden morgen aan 

Dr. F. E. en verwacht nu Blankenberg om over het schilderen van villa 

Sophie te spreken, ze willen vermoedelijk niet voor Henriëtte onder te 

doen ..." 

Zie noot 2, Doos 22: Map: Officiële stukken en diverse Raadsbesluiten over 

aanleg van straten en riolleering, trappen Zuidelijk vroegere 

Passage, 1901 tot 1915. Kaart: Uittreksel uit het Kadastrale plan. 

Gemeente Zandvoort. Sectie B. kadastraalnr.: 4087 

Gemeente archief Haarlem: afdeling kadaster: kadastrale kaart van 

Zandvoort, Sectie B, Ie blad, 193 1 (Boulevard de Favauge - 

Zeestraat), nr.: 51-1638. 

Verder zijn kadastrale kaarten van Zandvoort te vinden in het 

Rijksarchief Noord Holland te Haarlem. 

Doos 2 1 : Uittreksels uit de kadastrale legger met plattegronden; 

1906-1933. Gemeente Zandvoort. Sectie 93. nr. 4068 en 4810 

Spijer, 1995, p. 14-15. 

In de tweede helft van de 1 8e eeuw waren in Engeland de zeebadplaatsen 

sterk opgekomen. Om gezondheids- en recreatieve redenen begonnen 

welgestelden, hierin aangemoedigd door hun artsen, de zee op te zoeken. 

Deze gewoonte waaide al spoedig naar het vasteland over. Eerst naar 

Frankrijk, later naar België en Duitsland. De eerste badplaats in Nederland 

werd Scheveningen, in 1818. Zandvoort moest de tweede badplaats van 



18 



Nederland worden. 

5 Spijer, 1995, p. 16. 

6 Spijer, 1995, p. 17-20. 
Krüger, 1925, p. 84-88. 

De basis voor deze rol werd gelegd door de broers Jacob Loeb en Louis 
Eltzbacher die in 1844 te Keulen de handelsonderneming Gebr. Eltzbacher 
stichtten met het bescheiden beginkapitaal van 4000 Thaler. De zaken 
gingen goed, en samen met hun broer Moritz konden Jacob Loeb en Louis in 
1 852 een zusteronderneming in Amsterdam stichten. Langzamerhand begon 
het accent in de activiteiten van de twee firma's te verschuiven van de handel 
naar het bankwezen. In 1858 kreeg de Keulse onderneming in verband 
hiermee de naam J.L. Eltzbacher en Co mee. 

Rond 1870 staakte de Keulse onderneming de handelsactiviteiten volledig en 
legde zich uitsluitend toe op het bankwezen. Inmiddels waren de twee 
overige broers Julius en Gustav ook actief geworden in de ondernemingen 
van Jacob Loeb, Louis en Moritz. Terwijl Julius ging werken voor het 
bankhuis J.L. Eltzbacher en Co. in Keulen, zette Gustav zich in voor de 
Amsterdamse handelsonderneming en bank Eltzbacher en Co. Deze laatste 
firma werd tegen het einde van de jaren zeventig van de vorige eeuw 
opgenomen in de firma Schönbrunn, Rhem en Co 

7 Allan, 1881, p. 18. Bouwgrondonderneming Zandvoort was gevestigd in 
Amsterdam aan de Heerengracht 136. 

Fontaine Verwey, 1976, p.443. 

In 1857-70 waren op de Herengracht 136 de commissionair M. Eltzbacher en 
de firma M. Eltzbacher & Co, commissionairs in granen gevestigd. In 1874 
werd het pand door Julius Eltzbacher (f Nieder Wildungen 1900) die er 
woonde, gekocht met een stal aan de Driekoningen 7 en 9. Julius Eltzbacher 
was chef van de firma J. Eltzbacher & Co, die er ca. 1875-1900 was 
gevestigd. In 1 885 zetelde er tevens het kantoor van de Haarlem Zandvoort 
Spoorweg Maatschappij en in 1900 van de Zandvoort Terrein- en Hotel 
Maatschappij. Eltzbacher liet uit zijn huwelijk met Bernhardina Therèse 
Eltzbacher vier kinderen na. Aan twee ervan Jacob Löb Eltzbacher, jurist 
kandidaat te Amsterdam, en Louis Salomon Jacob Eltzbacher, koopman te 
Londen, werd het huis in 1901 toebedeeld. Zij verkochten het in 1902 voor 
f58.000 aan de NV Hellingmans Bouw Maatschappij. 

8 Allan, 1881, p.25. 

9 Polman, 1996, p.33-36 

10 Bollery, 1986, p.88-97, p.94 en 96. 

11 Haarlemsche Courant, 4 mei 1881. 

12 Polman, 1996, p.41 

~ Het Archief van de N.V. Zandvoortsche Terrein- en Hotel Maatschappij te 
Zandvoort 1881-1952 bevindt zich in het Gemeentearchief Haarlem. 
Inventarislijst onder mapnr. 100609. 

De N.V. Zandvoortsche Terrein- en Hotel Maatschappij te Zandvoort werd 
opgericht 4 juli 1896 bij de notaris Wertheim te Amsterdam. De voorzitter van 
deze maatschappij was de heer H. M. Baron Collot d'Escury. In 1932 werd de 



19 



naam statutair gewijzigd in N.V. Zandvoortsche Terrein Maatschappij. De 
Maatschappij had tot doel het verkrijgen in eigendom, bebouwen, 
verpachten, verkopen en exploiteren van in en nabij de gemeente Zandvoort 
gelegen onroerende goederen. In 1948 werd J.C. van Dijk benoemd tot 
commissaris. In 1950 nam deze alle aandelen over. 
14 Heijnis, 1980, p. 107. Zie ook De Bouwwereld (19 13). 

15 Haarlemse Courant, 3 juni 1881. 

16 Heijnis, E.A., 1980, p.84. 

17 Rapport badplaats Zandvoort. Onderzoek naar de toekomstmogelijkheden 
en richtlijnen voor de wederopbouw van Zandvoort als zeebadplaats. 
Publicatie van de commissie, hiertoe ingesteld door het college van 
Algemene Commissarissen voor de wederopbouw (Amsterdam, 1948), p.81. 

18 Spijer, 1995, p.25. 

19 Zie noot 2. Doos 3. Map: Dr. F. Eltzbacher. Villa Henriëtte te Zandvoort. 
Administratie - Correspondentie, Huurcontracten 1914/1920 en 
Transportacte. Uit dit dossier neem ik aan dat de villa is ondergebracht bij de 
maatschappij en dat deze de villa heeft exploiteerd als pension. De 
pensionhouder is de heer J.Theo Holtman. Een steeds terugkomende gast is 
de president-commissaris van de maatschappij, de heer Dr. Frits Eltzbacher. 
In het dossier is een inventarislijst van de inboedel aanwezig. 

20 Brune, 1976, zie onderschriften bij foto 26 en 34. 

21 Kadaster Noord-Holland te Amsterdam, acte nr.710.52. 

22 Zandvootsche Badcourant - 1896 t/m 1899 - In villa Sophia: 

- G. Eltzbacher, Amsterdam, 6 personen, 8 juli t/m 19 september 1896 

- G. Eltzbacher, Amsterdam, 6 personen, 10 juli t/m 1 1 september 1897 
G. Lachmann, Berlijn, 6 personen, 10 juli t/m 4 september 1897 

V. Raffalovich, Amsterdam, 1 persoon, 10 juli t/m 28 augustus 1897 
E. Lindow, Parijs, 1 persoon, 7 augustus t/m 28 augustus 1897 

- G. Eltzbacher, Amsterdam, 6 personen, 18 juni t/m 20 augustus 1898 
Mevr. G. Lachmann, Berlijn, 18 juni t/m 31 augustus 1898 

- G. Eltzbacher, Amsterdam, 6 personen, 5 augustus t/m ... 1899 

23 Kadaster Noord-Holland te Amsterdam, acte nr. 710.52 

24 Naamlijst voor den Telefoondienst, januari 1929, p. 1209. 

De telefoonboeken bevinden zich in het PTT museum in Den Haag. 
Voor dit onderzoek zijn de jaargangen 1901 t/m 1940 doorgenomen. 

25 Kadaster Noord-Holland te Amsterdam, acte nr. 1325.24 

Volgens de heer G.H. Kiefer werd de reclamefolder door de familie Redfern 
in Engeland verspreid. 

26 Kadaster Noord-Holland te Amsterdam, acte nr. 1701.71 

27 Voorst tot Voorst, 1992, deel 2, p.701. 

28 Voorst tot Voorst, 1992, deel 2, p.588. 

29 Voorst tot Voorst, 1992, deel 2, p.533. 

30 Voorst tot Voorst, 1992, deel 1, p.133. 

31 Voorst tot Voorst, 1992, deel 1, p.303. 

32 Cat. München, 1980, p.51 

33 Voorst tot Voorst, 1992, deel 2, p.704. 



20 



Een stander voor kranten, tekeningen en muziek is een damesmeubeltje dat 
tot circa 1 890 een verkleinde en vereenvoudigde uitvoering was van de 
portefeuilledrager. 

34 Thornton, 1993,p.323. 

35 Voorst tot Voorst, 1992, deel 1, p.136. 

36 Voorst tot Voorst, 1992, deel 1, p.301. 

37 Voorst tot Voorst, 1992, deel 1, p.301. 

38 Voorst tot Voorst, 1992, deel 2, p.502. 

39 Voorst tot Voorst, 1992, deel 2, p.68. 

40 Voorst tot Voorst, 1992, deel 2, p.534. 

41 Voorst tot Voorst, 1992, deel 2, p.670. 

42 Voorst tot Voorst, 1992, deel 2, p.522. 

43 Kadaster Noord-Holland te Amsterdam, art. 2262, notariële acte nr.941 .42. 

44 Gemeente archief Haarlem. Bevolkingsregister nrs. 12 t/m 18, 1910-1930, 
p.50., Nicolaas Adrianus Bernard, geb. 27-04-1856 te Amsterdam, 

ovl. 15-1 1-1926 te Zandvoort. Ingeschreven in Zandvoort 19-05-1914. 

Echtgenote: Christina Maria Henke, geb. 26- 10-57 te Amsterdam, 

ovl. 30-01-1922. Getrouwd Op 31-05-78 

Kinderen: Bertus Berhard, geb. 14-07-82 

beroep: Kapitein der koopvaardij 

uitschrijving Zandvoort: 22-06-1914 

Volgens het bevolkingsregister komt er een tweede vrouw in huis in het 

zelfde jaar van het overlijden van mevrouw Berhard. Het is niet duidelijk of 

de weduwnaar met haar getrouwd is. 

Anna Elisabeth Roeien (?), geb. 20-09- 1873. Inschrijving 03-07-1922. 

Uitschrijving 25-01-1927 naar Amsterdam. 

45 Ondanks zijn handtekening kon de dochter van Cornelis Slegers niet 
bevestigen dat haar vader het pand daadwerkelijk ontworpen zou hebben. 
Zandvoorters vinden het hoogst onwaarschijnlijk dat het een werk van 
Slegers zou kunnen zijn. Men twijfelt aan zijn bekwaamheid hiervoor. 
Wanneer hij het ontworpen zou hebben dan zou hij sterk beïnvloed zijn door 
het werk van de architect W.F. Doeglas (1863-1923). De plattegrond van 
villa 'Nevermind' lijkt namelijk erg veel op de plattegronden van drie villa's 
(bouwjaar 1906) aan de Kostverlorenstraat, die ontworpen zijn door Doeglas. 
Deze van oorsprong gebouwde zomerhuizen hebben ook een lange gang, 
dezelfde indeling van de kamers, een grote glas-en-lood raam op het eerste 
bordes en een plat dak. 

46 Monumentencommissie Zandvoort, inventarisatielijst, sectie B, no.: 8621 
Gemeente archief Zandvoort, Archief Bouw- en Woningtoezicht, dossier 716 

47 Cat. tent. Assen/ Eindhoven 1987, p. 109-1 10. 

48 Voorst tot Voorst, 1992, deel 2, p.638-641. 

49 Voorst tot Voorst, 1992, deel 2, p. 504-505. 

50 Voorst tot Voorst, 1992, deel 2, p. 57 1-572. 

51 Voorst tot Voorst, 1992, deel 2, p.509-510. 

52 Voorst tot Voorst, 1992, deel 1, p. 136-137. 

53 Cat. tent. Assen/ Eindhoven 1987, p. 109- 110. 



21 



54 



56 



Naamlijst voor den Telefoondienst, januari 1915, p.739. 

Voorst tot Voorst, 1992, deel 2, p.669-671. 

Voorst tot Voorst, 1992, deel 2, p.614-615. 
7 Voorst tot Voorst, 1992, deel 2, p.724-727. 
58 Voorst tot Voorst, 1992, deel 2, p.612-613. 



22 



Afbeeldingen 



23 



1. Reclamefolder 'Cornerhouse' en eetkamer. 




MAIN DININGROOM 



All rooms have central heating und parket ilooi 

Electric fight throughout the house. 

Mos! ol the looms face seafront 
ai\ci have ad|oininu' halcony. 







fessssessc? 3sés mM i 



CORNER HOUSE 

BOULEVARD DE PAVAUGE 40 
ZANDVOORT BAD HOLLAND 

English proprietors. Dufch management. 

Meest position on seafront, with private 
garage accommodatton attached to house. 

Situated close vicinity ol finest golfcourse 
i: Holland and ncar tennis courts. 

Within easy reach ol Amsterdam, the Hague etc. 



2. Reclamefolder, zitkamer, salon, slaapkamer 1 en 2. 





ALL BEDROOMS II AVI- KUN'NINij WARM AM) COI.1» WATER, Wüll E ' k'l- 
IS MODERN BATHROOM ACCQMMOD/ "OÜ 




TW'O OF THE MAIN BRDROOMS 



3. Detail van 'Kaart van Haarlem's omstreken met plan van 
Bad-Zandvoort', 1917. 







■ ■'u, fff r. 
■■.'.•Jprjg 



4. Uittreksel uit het kadastrale plan, sectie B, gemeente Zandvoort. 
Het kadastralenummer van villa 'Sophia' is 4087. 



UITTREKSLL UIT. HLT.KFlDFïSTRRLE'RLRir 

&LMLLHTZ 'ZRKDMOOn.T 



^LCTIEE) — èCfifiJQL 1G1ZS0 



(boQL. 



7"C£ 



VI 07 




5. Uittreksel uit de kadastrale legger uit 1910 - Villa 'Sophie" 



/ 



/ f 



0/ 



cJ<JixcuxX/ O oio ~J%S O '. 



0£ 



Ü 



/ 

c/^vs/o „ .^«r* ^ 



-</ 






• e??? J^y 



*pss. 







Vfcï/M~ 



ia?* 



c/ync^-ciAe*?*- - 



Jf. -7oA JMcsroei-fïzaial!- 




6. Oprichtingsakte van de NV Haarlem-Zandvoort 

Spoorwegmaatschappij in de Nederlandse Staatscourant, 
6 januari, 1881. 



L 



S*yTU«if9el tot de Ned4ria*dMdu StaaUcauritxl t»d Donderdag fi JmnOArij 

— — 



81, n'. 4. 



HAAMLOOZÏ VSNHOOTSCHiPPEK. 



II. 



koopnj 



wonende t3 Amsterdam, 



deze 



• NAAMLOOZE YENNOOTSCHAP: > BaarUm-Zandvoort Spoor-, 

torffvtaatsc&appr; " , te Amsterdam. ■- 'Z ■-,. 

Op den togen en t win tig.} ton Noi-omber des jaar* achttien honderd 
"tachtig boen pareerden Voor mij mr. Jacob Krederik Wertheioi, notaris, 
v residerende , té Amsterdam, in tegeuwoordig-rieid van de oitoaaemoa 
fgétidjreri: 
de Doeren : 
Gurtar. Eltxbacher 
handelend© : 
eerstelijk toot zich ze! ven ; ; 

■ten tweede,' als"laatL»bber van den heer Moritz EltibacLcr, koop- 
man/ 'woneode to "Bonn, : Koningrijk Pruisyen, blijkens eene acte Tan 
lastgeving, den, 23ste a dezer maand te Bonn oudar do hand geteekood ; 
1'JuIius Eltzbncber, koopman, ■wonende te Amsterdam ; 
' Kmil Sulzbach, bankier, wonende te Frankfort aan des Uata, ten 
deze handelende: 

eerstelijk voor zich zelveo'; 
< ten tweede ,~?aU 'lasthebber van de heeren Hudclph SuUboca en 
gilorits Xgismuad Sulzbach, bankiers, beiden wonende te Frankfort aan 
W^Aea Moin, blijkens eene acte van lastering- den drie en twintigsten 
f dezer"maand te Frankfort aan d<*n Msiu uuder da hand geteekend ; 
' | Eduard Jacob Juban Kuinders, civiel ingénieur /wonende te Bloemen- 
' daal. j .'-.: ■ 'ÏE-èd^ 

De aangehaalde at-ten van lastgeving ziju, na dor-r de reêpective 
lasthebbers iutegeuwoordigheid der getuigen en v«n mij notaris Voor 
t-eebt erkend, en ten blijke daarvan door allen te zijn gtiteekend, aan 
; deze minute vastgehecht; » ,?,.,.>■ - 

SSt welke verklanrdeu bij de tegenwoordige acte, op het ontwerp waar- 
van ds Koninklijke bewilliging- bij besluit van den twintigjteu novem- 
ber achttien honderd tachtig-, nommar 23 b verleend, en van welk 
bealniteii ontwerp afschriften aan deze minute zijn vtutgehecht ,' op 
te rigteaeenenaamlooze vennootschap v«n koophandel , onder benaming 
Van SaarUM-ZdMthoon Spoora>ffituiaCtcAappij, en zulks onder (Ie na- 
IHcdgonde bepalingen . die zij .Taatstellen btj deze, te weten:. ï' '" 
2 Artikel een. De Hm&rltm-Zaxdxoort SpoorwyntaaUckap'pij ateltzlch 
'ten doel bet aanleggen én exploiteren van een spoorweg, ^zieh aan- 
-sluitende aan da lijnen der Holland*:!» IJzeren Spoorweg-maatschappij 
ia de nabijheid Tan ho f . station Haarlem, en van daar Toopecdénaar_ 
rxindvoort. waarvoor door Zijne Excellentie den afluister van ;JWstéry 
Jftaat, Handel en Nijverheid, de dato zeven en twintig Augustus acht- 
.' tien .honderd negen én zeventig, oncetsie is verleonl aaa de boeren 
'.Eduard jacob Johau Kui:id*n, C. Smit en Vermeer en C". , welke 
concessie later bij ministeriele beschikking tui den een en twintig-sten 
januari] achttien honderd tachtig, nommer 40, is beschouwd au te 
lijn veneend alleen aan den beer comparant Kuindsr*, en welke con^ 
oexiic docr ■ gencemdca heer Kuicdorf mot alle regtee en verp'igtingcn 
daaraan verhouden ronder eeuig voorbehoud in deze rennootachap wordt 
-ingehragt voor een bedrag- vsn zes duizend gukien, toot wolk bedrag- 
door den beer comparant Kuinders in deza vennootschap wordt deel- 



De maatschappij is ook bevoegd tot het verrigten vso alle met de 
exploitatie van den spoorweg- in verband staande handelingen , alsmede 
tot bet aanvaarden en uitvoeren van andere ipoarwegcan<jesaian. i _, 

Artikel twee. De maatschappij is gevestigd te Amsterdam. Zij neemt 
een aanvang . op dm dag- Tan het verlijden der acte Tan ópngÜng, 
behoudens voldoening aan artikel 51 van net Wetboek van Koophandel, 
-en zal eindigen, behoudens vroegere ontbinding of voortzetting: na dien 
vtijd, te geüjk met da expiratie der gemelde eoncestie, ~o alzoo negentig 
jaren D« den dag-, waarop de concessio definitief zal zijn aanvaard. 

Artikel drie. Het kapitaal der vennootschap bedraagt zes honderd 
.duizend gulden , verdeeld io zes honderd aandeelen , ieder groot duizend 
-gulden, voor welk bedrag: ten veile is doel genomen. i- - .. 

* Do bewïjzéri van aandeel luiden, na volstortïng, aan toonder; zij 
-■ zijQ doorloopend genotninerd en door den directeur en een commissaris 
J 'onderteekend. Bij ieder bewijs van aandeel worden afgegeven een stel 

van twintig coupons, waarop het vastgestelde dividend wordt ingevuld 
«ra ontvangen; alsmele een talon tot ontvangrt van nieuwe dmdend- 
-bewijzon " '...-.',■ "i- '. ' 

Artikel visr. Bij besluit der algemeene vergadering vau deelhebbers 
kan, ■ ouder Koninklijke bewilliging, tot uitbreiding vau bet.maat- 
fjtchappelijk kapitaal besloten worden. In go*-al vsn zoodanige uitbreiding 
^ziju nj, die bij deze acte in bet oorspronkelijk kapitaal hebben deel 
xfenomen, of hunne reglverk rijgenden. , ia verhoudiog tot het bedrag: 
dezer deelname, bij voorkeur hoven audereu geregtigd tot bet nemen 
der nieuw uit te geven aandeelen a psn. Als bewijivan dit regt wordt 
hui» voor elke tegenwoordige tïen aocdeeleh een naü toonder luidende 
* r '*l afgegeven. i 

..;ie termijn voor de uitoefening van hot re;rt van voorkeur wordt 
uij elke nieuwe uitgifte door co mmisanr U-ten liepaald , maar magniet 
korter zijn dan veertien dagen na het openbaar maken van het besluit 
tot uitbreiding van het kapitaal. | 

Artikel vijf. Ue overdrngt der asndeelen, voor zooveel zij nog niet 
ten volle zijn gtwtort, geschiedt, behoudenj de toepassing vanartikel 
43 v^n bet Wetboek van Koophandel . dc-)r middel eener verklaring 
vnn den vennoot en den verkrijger , dtox of van wego beiden geteekond, 
iu de boekiMi der vpimuotschnp ingeschreven. 

• Artikel zes.'iÜtf itortiug van het bedrag der aandeelen geschiedt in 
zo>>diuiige termijnun, ali de directeur onder gixslkouriug van comiiüs- 
snruru noodig oonleelt. 

Vau ieihire to di>eii« storting wonlt den deelnemer* ten minste veertien 
do;,~u to voren schriftelijk kennis gr^i-ven niet upgavo der plaats waar 
dia immt gescbicdeii- 

l)e sturtiiigKii gvstbietleii op recepïssen door duu directeur en i-en 
der coiimiUttirLvieü geleek-ud; deio nwejBSseu worden na do liuitsto 
«torting tegen 'Si deiiiiilivo bewijieii van »uii loei ingeruild. 

Artikel zoven. 'Zij, dis Umi uclileren Uijvi;!i iu In-t doen der stor- 
tingea, betalen een intrest over do te storteusom , berekend tegvu zes 



percent in bet jaar, zoader dat daartoe oene goregtelgke a sa o ia a a ji g- 
Tefeiscot wordt .-'"'-■ 

De venuootsebap is geregtigd de aaadeelen vsa ken , die io gobroke 
blijven het bedran; hunner storting bannen twee maaaoVt om ds 4j> 
eischbaarhoid te voldoen, ten beho^vn der vraiaootsctiap verbeurd te 
verklaren; alles onverminderd bet regt tier veoDOotsehspofa alln andero 
regtsmidilelen tegen do oalatigo aandeelhoadon' to bexigoa. 
'"Artikel acht.' Do vannootschap wordt bostaurd door een diroctoar 
Önder toèzigt nu tea minste drie on ten boagixo rijf commissarijetnn. 
' &? directeur moe; zijn Nederhutder enhigozeteo .Tan hot Byk. 

Directeur en commUtaxisseo worden door do alg-emeene Tergadoris; 
van sjuideelboudsra gekozen, --j. 

Ten minste 'de bèlft der commissarissen moeten Nederlanders zijn. 
, CommisssrisspQ worden gekozen voor don dunr Tan vijf jaren. 

Jaarlijks, te begiuneo met bet jaar achttien honderd vier «o tachtig- 1 
treedt eVn of treden twee hunner af volgens eenea bij het lot op to 
makeu rooster. De aftredondau zijn herkiesbaar. 

In geval vsn vacature L. bot OoUegie Tan commissarissen kas toot* 
loopig- tot aan do eerstvolgende algemeene Tergaderhzg door oomuiis- 
ea n ssen In de vacature worden Toorzien. \ 

Artikel nogen. De directeur wordt benoemd voor den duur van vyf 
jaren, hij is herkiesbaar. ■ > .^$SSs«Hte ! &§5&'- -■•. 

Zijoe vaste be (oldig-; ng wonlt door do algemnnue. rergatleriag; be^iaali. 

Artikel tien. Do directeur rertegenm-oorvltgt do maataohappy in on 
buiten regteo; allo stukken do maatachapnvj verbiruiende , of waarbij 
oameos haar kwijting of decharge wordt verleend, -worden door hem 
en door een der commissarissen geteekend. - ^«MajftylffiEe 

Artikal «If. Commissarissen houden het toczigt op allo handelin- 
gen van den directeur en hebben toegang- tot alle kantoren, sreniven, 
gebouwen en magazijnen ~ der rnaazscha^ pij. Zij bepalen do plaats, 
waarde beschikbare gelden moeten worden gcdepuaeerc 

De directeur ia gehouden hun ten allen ttjdo do gevraagde inliea- 
tingen .mondeling of schriftelijk te geven, en, zoo drt gewenacht wordt, 
do vorgaderingen van oomausaarisson b'.j te wonen. 

Artikel twaalf. Commisssrissen stellen een bttishoudeliik reglement 
vast voor hunne werkzaamheden en hunne verhouding tct om directeur. 

Tot het nemen van oen besluit wordt do tegenwoordigheid te,* ver- 
gadering van de meerderheid san commissarissen vereiscot. .' 
. De besla i tea wordsa genomen btj moerderhoid dor slemmea van do 
ter -vergadering tegen woord igen. --•'<. 

Artikel dertien. De goedkeuring van cnmnüassrttsea wordt, behalve- 
op hot in artikel zee bepaalde, Toreischt tot: -. •-> ;i '-. 

het Taststellea van hét reglement van dienat in artikel 6 der we* 
van den negenden April achttien honderd Vijf en zeventig; (Sltt itil ê f 
nornmer 67) hrtlneUi ; **%Éaflsit^ '■ '''*?*-'. 

;. -.het vaststcJUin der begrootjogen, bestakken voor aanbestedingen. .en 
het besliseen over de gunning; . -;,,»-.•', "' 

'allo overeeDkomsten betrenendo bot aanleggen vsn werkenen, ge- 
bouwou en levering van rollend materieel en steenkolen; ;"- ■.,.'' ^ 

het sluiten van cootracton omtrent do explo:tatin van dentpoorweg; 

hot aauatelien en ""^-l*»? Tin allo beambten, wier beioUiiguig ö ft 
som van vijf honderd g'ildeu 'jjaari te boven gxat; 

do bep^.uu de." uoi^togvun v«a de boattibbkii 

bet Taststellen der tarivea sa Tan hst reglement Tan verroer; ... 
'laiis overeenkomsten met ander» priraonoa, msstachappyea , onder- 
nemingen, betBhk, provinciën ea g q aeeaio n , omtrent. het wtioWz-jdach 
gebruik of het doorsnijden van btneo vsji cun-trucfiawinkels .cf het 
izistèneel, omtrent bet gemeonschappelqk gebruik nn slaunni, het 
vervoer eo" de tariTen, zoowel op da banaa sus UtOgi andere, ur&gaa ; 
■ het sankoopea, Tervreemden of bezwaoen Tan , o^rcerer^B goeueran; 

hst voeren rsn reg^sg^dingen , hot iierien van atiJhim geregtei\}ka ; 
maatregelen en het sluiten van d a dingen; >■ ..-\i>: ï --- .j^*^:-;-t.ii : i ■.; 

het :openen vmn rekening -coursti ten of credjeten on het wrUnden 
der 1 msatsebappij als borg, alsmede het aangaan vaa leeningen ton* 
laste der maatsebsppij op andere dan de in hot laatste .Ëd ^ran, dit 
artikel bedoelde wijze. . i ,;■ 

Tot het sluiten van getdleeniogen ten laste der Tenoootachap.door 
uitgifte van ' obUgatien aan toooder, of hot tanvaaxdeo. isan. aodere 
spoorwegconcessien , wordt de toestemming der algemeeoo vergadering; 
van deelbeïj l >eni g^vorJeri. BsafeSi- ' ' ' : •■'* "* 

' 'Artikel veertien. Tot het uitoefenen van meer voortdurend (opzigt 
op de exploitatie kunnen commiasarisaeo een uit hun midden uolageren 
en daarvoor eens beloooing . vastste l len. 

Artikel vijftien. Commusariaseo ujo bevoogd den directeur iaz^no 
betrekking to schorren onder vorpligiiog om binnen drie ruaamlen na 
de schorsing een voorstal t>>c outslag on vervanging van don directeur . 
aan do algemeeno vergadering to onderwerpen. 

Artikel zestien. In geval vsn oTerlijden, ontslag, schorsing of aan- 
houdende verhindering van den directeur wórdt in do vacature voor- 
zien door commissarissen tot de eerste algemeeno vergadering-, die 
echter in alle gevallen binneu do drie maanden na bot ont s taa n der - 
vacature of de schorsing zal moeten plaats hebban- 
Artikel levoiiti'iu. DÓ directeur stolt de instructie voor agenten en 
beambten der vennootschap vast en onderwerpt dia aan do goedkeuring; 
van commissarissen, '■/■'y. .. .■ - " ~}-Ks~'-' -' ■'• 

Artikel achttien. Op dan een en dertigsten December vaa leder jaar, 
voor de eerste maal op den een en dertigsten December achttien hon- 
derd een en tochtig, worden de boeken der vennootschap afgesloten 
en daaruit zoo spoedig mogelijk opgemaakt oene balans, wolko uiter- 
lijk op den eersten Julij daaraanvolgende met do jujtincatoire besehei- 
dén san commissarissen ter reriacaUa wordt sangebodoa. 

Deze zullen de balans, voorzien van hun praoadrles, aan bet oordeel 
der algemeeno vergadering van deelhebbers onderwerpen. • - <- 

. De aoor de algemeeno vergadering goedgekeurde balans strukt dea 
directeur ter decharge wegens alle vexrigtingon godureodo het afgeloopen 
jaar. -, 1 - 

Artikel negentien. Do jaarlijköcuo tuivore winsten, verkregen na 
aftrek van site uitgnveii en van ten minste vijf duizend gulden tot 
vorming van écu vernieuwiagsfonds (voor zooverre hiertoe do middelen 
besclii^baar zijn), zullen wordan verdeeld als volgt: 

Kerst worden nau de aandeel houders uitgekeerd rijf ton honderd ovt: . 
het op huune aandeelen gestort bedrag. . 

Van liet reslerendo ziju beitomd : 

vijf ten honderd voor het reservefonds ; 



tien ten booderd 'voor commissarissen; 

tien ten honderd ter beschikking- van cornrnu 

aan 'do beambten der maatnehappij toelagen uit te koeren of tot op- 

rigting of instandhouding van een penfiioenfonds voor beambten te 

worden 'gebezigd ;\; '" 'ê * . ■ K, r V-V. ='" 

hetgeen 'overblijft nis extra-dividend voorde aandeelhouders. 

Zoodra' en .zoolang- het vémteuwingsfaüds vijf en zeventig duizend 

gulden bedraagt, ^wordt daarvoor niets meer afgezonderd-,* ; 

Artikel twintig". "Het reservefonds ia bestemd tot dekking van ver- 
liezen en .van buitengewone uitgaven, in bet bijzonder veroorzaakt 
door ongevallen. : r ' ;• •? JKV ~'" 1 ^'. ,. v .- ."; - - *i^H»iB^ "'*' * 

Zoodra en zoolang het reservefonds tot een. bedrog- van tien ten 
honderd over hot gestorte san deel en kapitaal zal lijn geklommeü, word* 
uit do winsten niets meer ^daarbij ^gevoegd , .maar het d--r.yur.uo-" 
stemde aan do aandeelhouders uitgekeerd. ;„ l : f '"'•>.: 

Artikel een en twintig. Het vernieuwingsfonos en het reservefonds 

worden door den directeur onder goedkeuring vau commissarissen ieder 

.: afzonderlijk beheerd. De reuten, die" élk fonds afwerpt, wordeti'riïèt 

onder de jeariijksche winsten verantwoord ,' maar bij bet fonds' gé vot^d , 

tot dat het voor elk fonds bepaalde maximum 'zal xïjo bereikt. ' : : ' * 

:5Artikel twee en twictig-. Do algemeene vergaderingen van deol- 

hobbers worden gehouden te Amsterdam ooder ; voorzitting vuu een der 

v 1 commissarirsen, nadat do deelhebbers ten minste veertion dagen" voonif 

■■ door eeo o s^nkondigïng in ten minste twee te Amsterdam verschijnende 

dagbladen daartoe' zijn opge-^epen. .-* 

: Artikel drie en ^twintig-. De -awooe algemeeno TeTgadering beeft 
plaats voor den éérsten Juny van ioder jasr. Buitenge wono vergade- 
ringen worden .gehouden' zoo dikwerf commïsporisseo die Doorlig- oor- 
doelen, of binnen eene maand nadatëén of moer deelnemers,^ ten minste 
eeo tiende gedeete yau het maatschappelijk kapitaal Tertegenwoordi- 
gende, bun verlangen daartoe schriftelijk, met opgave yan redenen , 
aan commissarissan zullen hebben medegedeeld. ^' -C i >.% ;"■ ' 

Artikel '■vierden twintig. ■; De houders van aandeelen aan toonder 
worden ter vergaderiog toegelaten , nadat zij vooraf hunoe aandeelen 
hebben gedeponeerd op den tijd en de plaats door commissarissen te 
bepalen en bij de oproeping' "tot d* Tergadering aan te kondigen. 

In da algemeene vergaderÏBg geeft ieder aandeel regt tut het uit- 
brengen van ééne stem; niemand kan voor zkb zelven rneer dan zes 
. stemmen uitbrengen. " .' 7 '££''' "■ i '-- - ~ 

Houders van aandeelen óp naam. of van in voege voormeld gedepo- 
neerde aandeelen 'aan toonder kannen' zich door andere aandeelhouders, 
mits Toorzien van eene scbriftelyké 'acie van lastgeving, pp dé alge- 
meeno vergaderingen doen vertegenwoordigen. ,'■ : . 'T r„' "• J; '■■'/. 
Artikel vijf en twintig. ; Geecevóörstallen van aandeelhouders komen 
ïn behandeling, die niet ten 'minste tien dagen voor den dag der ver- .■ 
gadering aan de commissarissen 'zijn ingezonden. :".';: -> 

Artikel zes en twintig. De gewone algemeeno vrrgudering r is .be- 
atemd tot: .- ^ ; .. -' ; .'- 

■ 1*. bot aacbooren vnn een verslag van den directeur over "den toaV:*! 
stand on de ïotgnvsllen der maabschnppij gedurende het ufgeloopoo jaar; 
-"-■2°. het beoordeeien rJer balans over bat iafgeloopen jaar en ibot; 
Txalstellen van het dividend; . . i ^ i: "- ; -.■.:-:: 

3'. de voorziening in vacaturen door periodiekd altreding ontstaan; 
4*. het beha edelen van hetgeen verder oan de orde zal worden gesteld. -' 
Artikel teven eu twintig. Alle .besluiten over zaken worden gé-: 
nomen met meerderheid van stemmen.: 

Bij stsking der stemmen wordt het voorstel sla verworpen beschouwd.: 

■Tot Tvijr.lging dezer acte, uitbreiding van het maatschappelijk kapi- 

:' taal, on;Lii.diog der .maatpcbanpij vOdr.cf voortzetting na den bepaalden 

tijd. wo.-'.t behoudens do Koninklijke bewilliging,' waar die wordt gé- : 

verdetd, etna meerderheid van twee derden der uitgeLragto stemmen ; 

TefYi'cht. '' "i..--^- ^-" 

Artikel ocht en twintig. Keuze vnn porsooen geschiedt met gesloten 
briefjes «i bij -vélstiekte meerderheiil der aanwezige deelbebbera/of 
harstemmtng. Bij "staking- der stammen beslist het lot. : !Z : ~M -;'-t^rf- 
Artikel i i-gen en twintig. : Ten minste twee jaren vodrbét éjndigm- 
der vennottï-cbap zal door do algemeene lergaderirjg.'ibehoudeha de 
nadere Koninklijke lewillïging, tot hare %otrüf.'.iiDg kunnen -worden 
boaloten. •. . ï^|^%?S '- ■ "^i^SÏ^^I'SsS 

Artikel drrtïg.. Bij ontbinding der vennootschap wordt zij door den 
direcicur nnr tcez ; pt lan^ctmniittiiiiEteu vererfrud, tenzy de o]gé 
mecne vergadering anders mngt bepalen. ; 

Artikel een en dertig. D« kosten ~van oprigting zijn ten laste dor 
; vennootschap. '-"r~ :';.' : ....' '' -""'■'*■:..; '' '~'d. 

De directeur en de commiFtariffien worden benoemd in da eerste 
■ slgeuieene vergadning, te htuden binnen veertien dagrn na heden. ■ % 
., in bet maatschappelijk kapitaal , groot zes honderd duizend gulden , 
vcordt deel genomen door de heeren: : 

.... Gustav Elizlacher voor negen en negentig aandeelen; 
J'ilius Eitzbscher voor negen en negentig aandeelen; 
. -thloriu Eltzlacher voor negen en negentig aandeelen ; 

-Kmil SuIzLsch vcor-nrgeti en negentig aandeelen; i.-yf 

'Hudotph SuIzLech voor negen en negentig aandeelen ; M 

Mürifn Sigisuiund Sulibsch voor negen en negentig aandeelen; 
"Eduard Jacob Johan Kuinders voor zes aandeelen; 
: makende te zsmeti zes, honderd sandeelen. '"^0^ ".„ 
Zijnde de heeren comparauten allen mij notaris bekend. - 
■ : Waarvan" acte. ■;..;,...- 

Gedaan en verleden -ïn Amsterdam, len kantore van mij notaris, 
Ie» doge, maand en jure voorneld, in tegenwoordigheid van do heeren 
Hendrik Sinion Bkemtn junior, mskelasr, en Lucas van der Vïjgb', 
xnrider leruep, leklen wenende te Amsterdam , als getuigen. 

Kn bebUn delieeri-n .comjiaranteii met do grtuigru eu mij notaris, 

©imiiddellijk na vtorlezing deze min u te onderttckund. 

(Grlrekeiid): Uustav Kltzbathrr, Julius Eitzbscher, Eoiil Sulxbach, I 
Iiluard J. J. Kuinders; H. 'S. Bloemen jr., L. van der Vijgh, J. F. 
Wertbeim, notaris. 

tlöieginlieerd te Amsterdam; 'den tlcrtigsteu November 1ÖO0 tachtig, 
drrl IW, blad Ü3 verso, vsk7; vier bladen, drio reuvooijeu. Ontvangen 
vc«r rrgt f 2.40, vtor 3H opeeuleii f 0.01 *, Ie zaaien drie gulden oen 
en dertig eu een halve «nt (f 'J -lil *]. De ontvanger b. a. , u'\ 1 , (ge- 
tcokend): KaiftdtKr. 



Het aaa aV 



u'asKf dettr aUt gtXssXU Koninklijk betlnit il 
--. ■■.*au 4*n coijtxdsn ixioxd: 



20 Nov. 1880. "Wij WILLEM III, aui>Koai.TtB Gons, Kovma 
n*. 20.';' 'nsa NaDBEL*.xDKx, Paiss tam Obj.kjb-Nasbj.d, 

.-• J ;L — >:. ■ ÜBOxrr-HKs-roa va.k hÖxMtaama , inx , n.vz- , kki, 

'-:-. Beschikkende op bet aan Ons ingediend verzoekschrift, van G%ttav ■ 
EÜibacktT, wonende te . A msterdam , strekkende 'tot het erlsngen der 
Koninklijke bewilliging op bet daarbrj overgelegd ontwerp der acto" 
van opngting- vsn de naimlooze veuaootachap +Baarlcm-Za*èsoórt~- 
Spoonceyóiaatt&apjij™, te vestigen te Aststordarn; - U\'- r 

Golot^opdo artt. 36— 56 yah-bet^ Wetboek van Koophandel; _ : : 

Op de voordragt Tan Onzen Minister Tan Justitie van den 15dezr 

November Ï8ö0, lsto afdeeling, n°. '110; . - " - ■>-'■ 

Rebben goedgevonden en verstaan: '. jBBËm 

Onze rjewilliging to verieenen op het bij bet verzoekschrift overgelegd ■■' 
ontwerp der BCtevanoruigtijig-vandariaarnlcc^aTannooun 
lern-Zandvoori SpoorkxpvtaatiCJkappij", te vostigea te "Arcsterdain.' ", - 
- .Onze Hinister Van 'Justitie ia belast met de uitvoeringvan dït besluit, - 
waarvan afschrift zal 'worden gazonden aan Onzen Minister van Water- - 
ataat, Handel on .NiJTerneid.' \---'=i'-^^^'\ '■' ■ ' ' -^ÏËSê'**- ^\^^'-- 

Het Loo, den 20stexi November 1S30."" ■'-. . --•- ""-" • " /'^ 

De MUdtter taa JmttiiU, . - -" '-"*' v-"- 

■ VA'E. J. Mom " 



7. Detail van het stedebouwkundig plan van Bad Zandvoort door J.C. 
van Wijk uit 1 880. In het midden zijn het Kurhaus en de 
achterliggende Passage aangegeven. Rechts villa 'Sophia'. 





Ontwerp van den Nieuwen aanbouw van de Badplaats Zandvoort 

/terreinen._3, Gasfabriek. _A, Schouwburg. .5, Spoorwegstation _6. Passage. J. Hotel Kurzaal _8, Galerij -Straat. _9 , VïlIa^s.-lO, Hotel von Kaufmann._n,Skatingrmk._12,Dorp Zar 



8. De Passage van de architect J.C. van Wijk (1844-1891), ansichtkaart 




ZANDVOORT 






Dr. 'J'raiUIm' Co., LelnülK. 28040. Nm:tidnicl< ■:■ 



/■V"<L 



9. 'Eerste steenlegging van de Passage', 
Haarlemse Courant, 28 februari 1881. 



Haarlemsche Courant, Maandag 28 Fcbruarij, 1881. Nr 49. 

BINNENLANDSCHE BERIGTEN 

Zandvoort, 25 Febru3rij. Heden-middag te drie ure werd alhier, op de pas 
geëgaliseerde terreinen van de heercn Eltzbacber te Amsterdam, de eerste steen 
gelegd van het te bouwen 'Daghótel' en daarna van de Passage. Vele genoodig- 
den en een zeer groot aantal belangstellenden vereerden deze plegtigheid met 
hunne tegenwoordigheid. De ontwerper der waarlijk kolossale, maar tevens 
smaakvolle bouwwerken, de heer van Wijk, architect, te Rotterdam, opende de 
plegtigheid met een hartelijk woord van welkom aan de genoodigden op het 
feestelijk getooide terrein. In goed gekozen woorden bragt spreker hulde aan de 
energie der hceren Eltzbiicher, die op zoo grootsche wijze naar hun doel streef- 
den: Zandvoort te verheffen tot eene badplaats van den eersten rang; aan de 
onverzwakte volharding van den ingenieur Kuinders, die eindelijk, na jarenlan- 
ge geduldsoefening, zijne wenschen vervuld zag en Zandvoort door een spoor- 
weg met Amsterdam kon verbinden; aan den kloeken ijver en het heldere door- 
zigt der heeren Osinge, aannemers der gebouwen, en den heer Schram, aanne- 
mer van den spoorweg. Spreker eindigde met zijne beste wenschen uit te spre- 
ken voor de voltooijing van het nu begonnen werk. Nadat nog onderscheidene 
toespraken gehouden waren, werden de documenten, die ingemetseld zouden 
worden, door belanghebbenden onderteekend, en de dames Rosa en Hedwig 
Eltzbacher uitgenoodigd den eersten steen te leggen. Onder de gebruikelijke 
formaliteiten werd deze plegtigheid verrigt, vervolgens werd eene wandeling 
over de uitgestrekte terreinen gedaan en vereenigden de genoodigden zich ein- 
delijk in het 'Hotel Kauimann', waar nog menig hartelijk en waarderend woord 
gesproken werd. 



10. Advertentie in de Zandvoortsche Courant, 1906 



«n/md-ffefsclappij 

's Zomers Bad-inrichtinf! met verplichting tot haden in Costuum. Telefoon 4. 

Bouwterrein tekoopjilia'saan zee en Jtchterstraatte huur of te koo p 

Te bevragen bg den Directeur villa Soiumara en by den lieer van Noppen 



11. 'Eerste steenlegging Kurhaus', 

Zandvoortsche Courant, 29 maart 1913. 



Zaterdag 29 Maart 1913. 



I3 de Jaargang 



No. 80. 



ZANDVOORTSCHE COURANT. 

Officieel Orgaan der Gemeente en Bad-Courant. 



VtTéehfni gtdurendt Kit gtlutlt Jaar en wtl • 

In MEI, JUNI, JULI, AUGUSTUS en SEPTEMBEK 
«Ikon WooBiiliy» «rj Zaterdag en in de if erige maanden 
eik vu Itaurdag. 

Hae/dagnluuT te Zandmwrl bij A. BAKELH, Kerkitraat 
il. Mede vtrkrljfbaur hij V. SAAF, lloekh,, Burgem. 
EnL!6lb.itr. No. IJ, HET STRANDHUIS, Kerkmraat 10, 
Weü. OERTENHACH, Kerkstraat en Fassngo No». B. 
11 eo 16. 




Ad verten tien vut i — 6 regel / 1 .96 

Elke regel meer 0.20 

Groot» letten naar plaatirulmtn. 

Abounotnaotsprijs gedurende het gebeele Jaar . 5.— 
Ab»m<em«t>l«prij» gedurende liet Bitdaclzoen „ 'i.ïb 
Afzonderlijke nummer» 0.U5 



Redacteur-Directeur P. L DE VRIES. 

BUJUUUt llalU'stcnM 8a ZiNUVOOET. Interc. TeUf. N«. 1». 



Du Administratie der AdrerlcRtfën tiiii huilen Zandiourt 
en Haarlem wordt geroerd door hei Utremura Ailvoneiilio- 
Uureau i. DIS Li MAK aio,, Aui«lt.ni.i:n. 



Eerste steenlegging Kurhaus. 

Woensdagmiddag drie uur stonden de 
werklieden op het terrein, waarop vóór 
Juli as. het nieuwe Kurhaus gehouden is 
te verrijzen, vrijwel en haie opgesteld 
achter den „gedenksteen", oen hardsteenen 
parallelopipeduin, dat loodrecht boven de 
plok hing, die het in het metselwerk is toe- 
gedacht. De plaats der handeliug zelve 
was smaakvol versierd met vlaggen en 
groen. Aanwezig waren de heer Dr.Fr.Eltz> 
bacher uit Berlijn, President-Commissaris 
der Terrein- en Hótelmaatschappij, de heer 
U. tiompertz, Secretaris van den Raad 
van Commissarissen, de heer H.M. Baron 
Collot d'Escury, directeur van dat lichaam. 
Voorts de Burgemeester, de beide Wet- 
houders onzer gemeente, de Secretaris en 
de üemoenteopzichter. Ëenige dames, 
familieleden van Commissarissen, Direc- 
teur en Burgemeester luisterden de plech- 
tigheid door hunne belangstellende tegen- 
woordigheid op. 

Dat de architect, de heer van Dorsser, 
de aannemers, de heeren Van Lens en 
Van der Wal, de opzichter over het 
dagolijksóh werk, en de Pers, mitsgaders 
onze photograaf, de heer A, Bakels, aan- 
wezig waren spreekt eigenlijk van zelf. 

In tiink Nederlandsen, waarin ons slechts 
één enkel germanisme opviel, voerde de 
heer Dr. Pr. Eltzbacher het woord. Hij 
dankte de aanwezigen voor hunne belang- 
stelling en inzonderheid stelde hij het op 
prijs, dat het gemeentebestuur gevolg had 
gegevon aan de uitnoodigiug tot bijwoning 
dezer plechtigheid. Het leggen van den 
eersten steen van het nieuwe Kurhaus 
voerde spreker's gedachten onwillekeurig 
terug naar hot tijdstip van 32 jaren ge- 
leden, toen zijn vader en zijn beide ooms 
den grondsteen legden voor het eerste 
Kurhaus. Om tot slooping daarvan over te 
gaan had hij sterk sprekende gevoelens van 
piëteit moeten overwinnen. 



Hoe zijn de tijden veranderd! liet eerste 
Kurhaus verrees eenzaam, te midden eener 
woeste duiustreek, op tamelijken afstand 
van een bescheiden visschersdorpje. Heden 
ten dage aanschouwt men om de plek, 
waar het Kurhaus stond, een bloeiende 
badplaats en ook het nadergekomen dorp 
heeft zich tot een flinke plaats ontwikkeld. 
Dat het nieuwe Kurhaus eveneens 
werke als een factor, die aan den bloei 
van Zandvoort bevordelijk is. De stichting 
ervau moge in de eerste plaats gericht zijn 
op gunstige verwachtingen voor de naaste 
omgeving, het kan niet uitblijven, of ze 
moet tevens strekken tot bloei van de 
badplaats in het algemeen. 

„En nu, mijn jongen, aan 't metselen I" 
besloot spreker, zich richtend tot zijn elf- 
jarigen zoon Max Otto. 

Nadat deze zich van zijn taak gekweten 
had en de gedenksteen op het cement- 
laagje was neergedaald, nam Burgemeester 
Beeckman het woord. Dankend voor de 
tot het gemeentebestuur gerichte uitnoo- 
diging, verklaarde hij onbewimpeld, dat 
het bericht van de slooping van het oude 
Kurhaus bij B. en W. niet met weemoed 
ontvangen was. Hij hoopte, dat het nieuwe 
gebouw in alle opzichten aan de gunstige 
verwachtingen zal mogen voldoen, welko 
H.H. Commissarissen ervan koesteren, en 
sprak het vertrouwen uit, dat het nieuwe 
Kurhaus een sieraad voor de badplaats 
zal zijn en den bloei der gemeente zal 
bevorderen. 

Door den Directeur der Terrein- en 
Hótelmaatschappij werd den jeugdigen vol- 
trekker der eerste steenlegging als aan- 
denken een fraaien zilveren truffel met 
ebbenhouten handvat aangeboden. Van 
Commissarissen ontving de Burgemeester 
f100 voor de armen van Zandvoort. 



12. Villa 'Henriëtte', foto 



13a. Villa 'Sophia', voorgevel, foto 

13b. Rechts; Villa 'Sophia', achtergevel. Links; Hotel de L'Ocean, foto 










-.- 







14. In het midden de Passage met het daarvoor in 1913 gebouwde 
tweede Kurhaus. Rechts aan de boulevard, de villa 'Sophia', 
luchtfoto, 1924. 




-^-■W^Ï3~J5T- 




-i 



v-v. 



^t 







"'-• . 



15. Bar-dancing de 'Loefhoeck' van de familie Kiefer, 
noord- westzij de, foto 

16. Bar-dancing de 'Loefhoeck' van de familie Kiefer, 
west-zuidzijde, foto 




ÏHürSrt 

ifi 





17. Villa 'Sophia', plattegrond van sousterrain, reconstructie tekening 



18. Villa 'Sophia', plattegrond van begane grond, 
reconstructie tekening 



19. Villa 'Sophia', plattegrond van 1ste verdieping, 
reconstructie tekening 



20. Villa 'Sophia', plattegrond van 2de verdieping, 
reconstructie tekening 



UtohitNkAMtR 



5LAaPMM€R 



ZLAAPKfitre/l 





KèK&lNG 



SLAAP KAMèQ. 



SLAAPKAtteti. 




TÖRLNMH£& 




21. Villa 'Sophia', de eetkamer, foto 




I 



22. Villa 'Sophia', de zitkamer, foto 



23. 'Jacob& JosefKohn, bugholzmöbel, 1916 






pinniiiiiiiiiiiiiniiniiiiiiiiiiiiniiiiiiiiiiiiiniiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiHiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiiiiiH^ i w m 

W 975/C ^ 66" — W 975/F Ji 39 50 





114 cm 54 x 62 cm j 

|llllllllllllllll!inil!llllllllilHIIIIIIIIIIIIIIIII»!llll!lllllllllllllllllllllllllll!lllllll!ll»IN^ 

No 720/F*) A 55 — No 720/C *) .« 99- 

i 





O 53 x 63 cm 



120 cm 



24. Villa 'Sophia', de kleine salon, foto 






illllliilllllllliiiiilillillllllllllllllllllllllilHiniiiiiiiiiniilliililiiiiiiiiiiiiiiiiiiii : 'mi. üüli: irn:;i.!i' .umi.!!;- 'il 1 !, i: ::i:i;'i !:!-M.; ii' i-n^iriii 'Hui M'ii :ii;-hi ;r ;:i:'M i: Hr lü !||::i:::ii.;i;:: - : ,i::,iii ni:h.:. ji Niljiliii'ihLiuiiJiiii :.:-i; iiiiiiiiiiiiiminm i !i5 

W 975/C .* 66 — W 975/F .* 39 50 





114 cm 54 X 62 cm 

|l»lllllllll!ll!ll!ll!llllllll!lllllilllllllllllllini!llllllnilllll!llllil«llllll!ll!lllllllllin^ 

No 720/F *) Jt SS — No 720/C *) Jh 99- 



| 
1 





Q 53 x 63 cm 



120 cm 




VIEW OF SMALL DRAWING ROOM 



25. Villa 'Sophia', Slaapkamer 1, foto 



■V* » V* 1, 1. 1 AA\S^ \^*»* * *. -V- V- V^ A t * Jt * * «w» J^ <t 



*' 




TWO OF THE MAIN BED 



Jx.Wv_/i.Vlo 



26. Villa 'Sophia', Slaapkamer 2, foto 




ALL BEDROOMS HAVE RUNNING WARM AND COLD WATER, WHILE • ' Ü RE 



27. Halstoel van de villa 'Sophia', foto 



28a. 'Kostverlorenstraatweg' 

De drie blokvormige witte huizen zijn ontworpen door de architect 
W.F.Doeglas (1863-1923), ansichtkaart 

28b. Advertentie in Zandvoortsche Courant, 25 juli 1906 




■ii m— g— wwaaw 



rtmmfïïirnnTriiTin¥fii , r'r"T*r-~ j - 



W. f. 'Doegfas, Hrchitect te Haarlem. 

GED. 0U!>E)GRA(J11T No. Si. 
belast zich met het maken van B'Ouw'^tannen, 
üestekkeirij BeLtgroOtirigèn, TaxatleSj onje. 



■ umUWBiBWHl 



29a. Villa 'Nevermind', voorgevel, 1914, foto 
29b. Villa 'Nevermind', achtergevel, foto 




J 




30. Comelis Slegers, 'Ontwerp eener villa aan de 

Kostverlorenstraatweg te Zandvoort voor den Weledelen Heer N.A. 
Bernhard, presentatietekening, 1913 



pNTWERP Ei: INER VILLA AAM 



REG EN WATER 




SITUAT1L 



Dfj K0 5TVER LQRE1N STRAAT WEG FL_ 



■ANDVOOR 1 



VGOR.DLN WELEDELEN NEER ÜAJB^MMB^ 

.f 

Schual 1 a 1©@' 







31. Comelis Slegers, Villa 'Nevermind', voor- en zuidgevel, dwars- en 
lengtedoorsnede, presentatietekening, 1913 













VODR GEVEL 





'U1DOLVLL 







32. Cornelis Slegers, Villa 'Nevermind', noord- en achtergevel, 
lengtedoorsnede en hek, presentatietekening, 1913 






I 





MCDRD GEVÊl 



ACHTER GEVEL 



BI 



Behoort hij besluit van 
BURGEMEESTER EN WETHQU DERS W 
ZANDVOORT V^M-faX:--^ ' 

•"— w *"" d^1Ïu"g emeester ' 




'OMT\X/FF?P FTNFR \/ll I A AAM 






33. Cornelis Slegers, Villa 'Nevermind', plattegrond, 
presentatietekening, 1913 



"*- * 



-4 — *- 




_ BE, GA NE GROND. 



k 

4 




* 



! f 

♦ — 'V — * 



VLRDlEPihG, 









34. Rechts Villa 'Nevermind' met overtuin en karpervijver, ansichtkaart 



3andvoort - JCóstverlorenstraatweg 



_! 




35. 'Openbare veiling wegens sterfgeval', krantenknipsel 



jüjjJU 



'OPENBARE VEILING WEGENS STERFGEVAL 

I op MAANDAQ 14 MAART 1927, des voormiddags te 12 uur, ten overstaan 
' van den Notaris AR Y VAN RIEL, in het Verkooplokaal „FRASCATI" te 



Amsterdam, van de 

BIJZONDER GUNSTIG GELEGEN VILLA ■, 

MET ZEER GROOTEN TUIN EN OVERTUIN TE 

ZANDVOORT 

aan den KOSTVERLORENWEG hoek WILHELM INAWEQ. Kadastraal 
bekend als Sectie B 5706, groot 17.36 AREN en Sectie B 5234, groot 
39.40 AREN. 

De Villa is geheel Ingericht als ZOMER- EN WINTERVERBLIJF met 
grooten prachtig aangelegden siertuin, alsmede GARAGE met CHAUF- 
FEURSWONING, steenen schuur enz. enz., terwijl de OVERTUIN met 
een frontbreedte van 65 M. AAN DEN WEG ROYAAL IS AANGELEGD 
met GROOTEN KARPERVIJVER, TERRASSEN enz. 

Bezichtiging des Dinsdags en Donderdags alsmede op den Verkoop- 
dag van 2 — 4 uur. 

AANVAARDING GEHEEL VRIJ VAN HUUR DIRECT NA DE BE- 
TALING. 

De Porceelen worden eerst ieder afzonderlijk bij opbod en afslag geveild 
en daarna gecombineerd in afslag gebracht. 

Nadere inlichtingen bij den deskundige W. C. DEENIK Zzn., Regulier»- 

gracht 57 te Amsterdam. Tel. -41320 en 33020. 

; ' — ' — — -— ! — - — — i 



!l 

F 

»» 

d. 
v» 



t 

I 
2 

!" 

I 



\ 



l-P. 
|fc 

,M 

'r 

ri 
b 

/ 












36a. Villa 'Nevermind', de hal, foto 










♦ 




•' 


II 

1 1 












— T^ a -. 

















36b. Villa 'Nevermind', glas-in-loodraam, foto 






37. Villa 'Nevermind', de achterkamer, foto 






38. Jac. van den Bosch, 'Zonnehoedlampen', 1902 en 1906 









39. Villa 'Nevermind', de voorkamer, foto 



40. Villa 'Nevermind', de spreekkamer, foto 



41. Villa 'Nevermind', slaapkamer 1, foto 




H 4^ - j^üK^ -w>*^ i tt fe^^ g --" l »^^ ' il * J '-"' ' J ' IIM tlllllL i m iiaMg^^MP 



42. Villa 'Nevermind', slaapkamer 2, foto 



43a. Engels ijzerenledikant van de firma Pander en Zonen, ca. 1907 
43b. Eenvoudige wastafel van de firma Horrix, 1865/1870 




€iigelsciK Cetfikanteii 

mot vierkante .stijlen, in verschillende kleuren, voor 
MODERNE SLAAPKAMERS, 

Gebed Koperen tedikaiiien 

lang 2 Meier, breed 0.90 Meter, f 47.70. 




Herkomst afbeeldingen 



Omslag: Archief van de heer G.A. Cense te Zandvoort. 

1 . Archief van de heer G.H. Kiefer te Zandvoort 

2. Archief G.H. Kiefer 

3. Sandevoerde 1917, achterflap 

4. Gemeente archief Haarlem, archief NV Zandvoortsche Terrein- en 
Hotelmaatschappij, doos 22 

5. Gemeente archief Haarlem, archief NV Zandvoortsche Terrein- en 
Hotelmaatschappij, doos 21 

6. Spijerl995,p.l8,19 

7. Allan, 1881, achterflap 

8. Archief G.A. Cense 

9. Spijer 1995, p.24 

10. Zandvoortsche Courant, 25 juli 1906, 7jrg. no.16 

11. Spijer 1995, p.22 

12. Archief G.H. Kiefer 
13a. Archief G.A. Cense 
13b. Archief G.A. Cense 

14. Brune 1976, afb.26 

15. Archief G.H. Kiefer 

16. Archief G.H. Kiefer 

17. In bezit van auteur 

18. In bezit van auteur 

19. In bezit van auteur 

20. In bezit van auteur 

21. Archief G.A. Cense 

22. Archief G.A. Cense 

23. Cat. München 1980, p. 50-51 

24. Archief G.A. Cense 

25. Archief G.A. Cense 

26. Archief G.A. Cense 

27. Archief G.A. Cense 
28a. Archief G.A. Cense 

28b. Zandvoortsche Courant, 25 juli 1906, 7 jrg. no.16 
29a. Archief G.A. Cense 
29b. Archief G.A. Cense 

30. Gemeente archief Zandvoort, archief Bouw- en Woningtoezicht, 
dossiernr. 716 

31. Gemeente archief Zandvoort, archief Bouw- en Woningtoezicht, 
dossiernr. 716 

32. Gemeente archief Zandvoort, archief Bouw- en Woningtoezicht, 
dossiernr. 716 

33. Gemeente archief Zandvoort, archief Bouw- en Woningtoezicht, 
dossiernr. 716 

34. Archief G.A. Cense 

35. Archief G.A. Cense 



67 



36a. Archief G.A. Cense 
36b. Archief G.A. Cense 

37. Archief G.A. Cense 

38. Cat. tent. Assen/ Eindhoven 1987, afb.121 

39. Archief G.A. Cense 

40. Archief G.A. Cense 

41. Archief G.A. Cense 

42. Archief G.A. Cense 

43a. Voorst tot Voorst 1992, afb.700 
43b. Voorst tot Voorst 1992, afb.448 



68 



Literatuur en bronnen 



Adresboek voor Zandvoort 1919 

Algemeen Adresboek voor Zandvoort voor het jaar 1918-19, 

Amsterdam, 1919 
AHan 1881 

F. Allan, Bad Zandvoort, Haarlem, 1881. 
Bollery 1986 

F. Bollery, 'The urbanization of the shore. From fishing village to 
sea-side ressort.', Daidalos. Berlin Ar chitectur al Journal, nr.20 
(1986), p.88-97,p.94en96. 

Bruin 1935 

J. de Bruin, Zandvoort als vacantieoord en woonplaats, Zandvoort, 

1935. 
Brune 1976 

P. Brune, Zandvoort in oude ansichten, Zaltbommel, 1976. 
Cat. München 1980. 

G. Dry, Jacob & JosefKohn, bugholzmöbel. Der katalog von 
1916, München 1980. 

Cat. tent. Assen / Eindhoven 1987 

L. Tibbe (e.a.), Jac. van den Bosch 1868-1948, cat. tent. Assen 

(Drents Museum) / Eindhoven (Museum Kempenland), 1987. 
Fontaine Verwey, 1976 

H. de la Fontaine Verwey, Vier eeuwen Heerengracht, 

Amsterdam, 1976 
Haan 1968 

Tj. W.R. de Haan (red.), Gort met stroop. Over geschiedenis en 

volksleven van Zandvoort aan zee, Den Haag, 1968. 
Heijnis 1980 

E.A. Heijnis, Kostverloren? Een sociaal-economisch historisch 

onderzoek naar de ontwikkeling van Zandvoort van vissersdorp tot 

zeebadplaats 1800-1910, Leiden, 1980. 
Krüger 1925 

A. Krüger, Das Kölner bankiersgewerbe vom Ende des 18. 

Jahrhunderts bis 1875, Essen, 1925. 
Naamlijst voor den Telefoondienst 1901 t/m 1940 

Naamlijst voor den Telefoondienst, Hoofdbestuur der Posterijen 

en Telegrafie, 1901 t/m 1940 
Polman 1996 

M. Polman, Ik ben vanmorgen in Zee geweest. Zandvoort aan Zee van 

vissersdorp tot badplaats, Haarlem, 1996. 
Rapport badplaats Zandvoort 1948 

Rapport badplaats Zandvoort. Onderzoek naar de 

toekomstmogelijkheden en richtlijnen voor de wederopbouw van 

Zandvoort als zeebadplaats. Publicatie van de commissie, hiertoe 

ingesteld door het college van Algemene Commissarissen voor de 

wederopbouw, Amsterdam, 1948. 



69 



Sandevoerde 1917 

L.H. v. Sandevoerde, Zandvoort en omgeving, Zandvoort, 1917 

(herdruk: 1976). 
Spijer 1995 

A.E. Spijer (red.), Zandvoorts wijzen kwamen uit het oosten, 

Zoetermeer, 1995. 
Thornton 1993 

P. Thornton, Authentic Decor. The Domestic Interior 1620-1920, 

Londen, 1993 
Voorst tot Voorst 1992 

J.M.W. van Voorst tot Voorst, Tussen Biedemeier en Berlage. 

Meubel en Interieur in Nederland 1835-1895, Amsterdam, 1992 
Zandvoortsche Badcourant 

Zandvoortsche Badcourant, 1 896 t/m 1 899 
Zandvoortsche Courant 

Zandvoortsche Courant, 1900, 1906 



Ongepubliceerde bronnen 

Kadaster Noord Holland te Amsterdam 

Gemeente-archief Haarlem, archief van de N.V. Zandvoortsche Terrein- en 

Hotelmaatschappij te Zandvoort 1881-1952. 

Rijksarchief Noord Holland te Haarlem 

Gemeente-archief Zandvoort, archief van de afdeling Bouw- en 

woningtoezicht. 

Archief van de Monumenten Commissie Zandvoort 

Archief van de Heer G.A. Cense te Zandvoort 

Archief van de Heer Kiefer te Zandvoort 



70